Ortadoğu’da tansiyon düşmek bilmiyor. Dünyanın en kritik petrol geçiş güzergahlarından biri bloke edilmişken, artan yaralı sayısı ve bölgedeki siyasi kördüğümün ortasında ABD hükümeti stratejik bir hamle yaptı. Washington’un, İran-Irak arasındaki çatışmaları durdurmak adına 15 maddelik kapsamlı bir barış planı sunduğu öğrenildi. Aracı ülke Pakistan kanalıyla Tahran’a ulaştırılan taslak, Axios ve New York Times gibi uluslararası kaynaklar tarafından doğrulandı.
ATEŞKES OLURSA ABD’NİN ŞARTLARI İDDİAYA GÖRE ŞU:
-
Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin otomatik olarak kaldırılması.
-
İran'ın mevcut nükleer kapasitesinin tasfiye edilmesi.
-
İran "asla" nükleer silah arayışında olmayacağına söz verir.
-
İran topraklarında herhangi bir nükleer materyalin zenginleştirilmesinin önlenmesi.
-
Zenginleştirilmiş uranyumun UAEA'ya teslim edilmesi.
-
Natanz, İsfahan ve Fordo sahalarının hizmet dışı bırakılması ve imha edilmesi.
-
UAEA'ya tüm bilgilere tam erişim yetkisi verilmesi.
-
İran'ın "vekil güçler" yaklaşımından vazgeçmesi.
-
Bölgedeki milislerin finansmanının ve silahlandırılmasının durdurulması.
-
Hürmüz Boğazı'nın hiçbir kapatma olmaksızın açık tutulması.
-
Balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi.
-
Balistik füzelerin sadece savunma amaçlı kullanılması.
-
İran'a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması.
-
Buşehr'de sivil bir nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi.
NÜKLEER TESİSLER VE TERÖRLE MÜCADELE ŞARTI
ABD’nin sunduğu plan, bölgedeki askeri hareketliliği durdurmanın ötesinde Tahran yönetimine ağır yükümlülükler getiriyor. Taslağa göre İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurması ve Natanz, İsfahan ile Fordow gibi kritik nükleer tesislerini kapatması bekleniyor. Ayrıca, mevcut zenginleştirilmiş uranyum stoklarının Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (IAEA) teslim edilmesi ve bölgedeki silahlı gruplarla bağların koparılması masadaki en sert maddeler arasında yer alıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA SERBEST SEYRÜSEFER GARANTİSİ
İsrail merkezli yayın kuruluşu N12’nin aktardığı bilgilere göre, anlaşma uyarınca İran’ın nükleer silah edinme girişimlerinden vazgeçmesi ve uzun menzilli füze programını askıya alması gerekiyor.
Küresel ekonomi için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin garanti altına alınması da planın öncelikleri arasında. ABD tarafı, bu maddelerin müzakere edilebilmesi için bir aylık geçici bir ateşkes süreci öneriyor.
TAHRAN’IN KARŞI TALEPLERİ VE ASKERİ HAREKETLİLİK
Diplomatik kanallar zorlanırken, Wall Street Journal’da yer alan haberler sürecin sancılı geçeceğine işaret ediyor. İran Devrim Muhafızları’nın, Basra Körfezi’ndeki tüm ABD üslerinin tasfiyesi ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alınması gibi Washington tarafından kabulü imkansız görünen karşı talepler sunduğu bildirildi.
Tahran’dan gelen resmi açıklamalar görüşme iddialarını yer yer yalanlasa da Trump yönetimi "verimli görüşmelerin" sürdüğünü belirtiyor.
PETROL PİYASALARINDA TRUMP ETKİSİ
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz ablukasının kaldırılmaması durumunda enerji santrallerini bombalama tehdidini diplomasi hatırı için ertelemesi, piyasalarda karşılık buldu.
Psikolojik sınır olan 100 doların üzerine çıkan petrol fiyatları, müzakere haberleriyle birlikte tekrar bu seviyenin altına geriledi. Ancak diplomatik çabalara rağmen Pentagon’un bölgeye 3.000 seçkin asker gönderme hazırlığı yapması, barışın hala pamuk ipliğine bağlı olduğunu gösteriyor.