Çölyak; arpa, buğday ve çavdar gibi tahıllarda bulunan glüten proteinine karşı vücudun geliştirdiği bir hassasiyet durumudur. Glüten içeren gıdalar tüketildiğinde, bağışıklık sistemi bu proteini zararlı bir madde olarak algılar ve ince bağırsak hücrelerine saldırmaya başlar.

Bu saldırı sonucunda, ince bağırsağın iç yüzeyinde bulunan ve besin emilimini sağlayan "villus" adı verilen parmaksı çıkıntılar zarar görür. Villusların düzleşmesi ve bozulmasıyla bağırsak görevini yapamaz hale gelir; besinlerin sindirimi ve emilimi durur. Bu durum özellikle kan yapımının ana elemanları olan demir ve folik asit gibi maddelerin vücuda alınmasını engeller.

Çölyak 1

ÇÖLYAK BELİRTİLERİ NELERDİR?

Hastalık, "binbir suratlı" olarak bilinir çünkü belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Genellikle karın şişliği, ağrı, gaz, hazımsızlık ve kabızlık gibi sindirim sorunlarıyla kendini belli etse de, ileri yaşlarda belirti yelpazesi genişler.

En yaygın Çölyak belirtileri şunlardır:

  • Sindirim Sistemi: Karın şişliği, gaz, karın ağrısı, hazımsızlık, kusma, ishal veya kabızlık, açık renkli/kötü kokulu dışkı.

  • Vücut Geneli: Yorgunluk, halsizlik, kemik veya eklem ağrıları, baş ağrısı.

  • Gelişimsel ve Hormonal: Kansızlık (Demir eksikliği), hamile kalmakta zorluk, açıklanamayan karaciğer hastalıkları.

  • Psikolojik: Duygu durum değişiklikleri, sinirlilik ve depresyon.

  • Diğer: Diş minesi sorunları.

ÇÖLYAK NEDEN OLUR?

Çölyak hastalığının tek bir nedeni yoktur; bağışıklık sistemi, genetik faktörler ve çevresel tetikleyicilerin birleşimiyle ortaya çıkar.

  1. Bağışıklık Sistemi Sorunları: Vücut, glüteni oluşturan "gliadin" proteinini düşman olarak algılar ve antikor üretir. Bu antikorlar bağırsak villuslarını tahrip eder.

  2. Genetik Yatkınlık: Ailesinde Çölyak hastalığı olan bireylerin risk altında olduğu bilinmektedir. Hastalık genetik olarak aktarılabilir.

  3. Çevresel Faktörler: Çocukluk çağında geçirilen enfeksiyonlar, viral hastalıklar ve stres gibi faktörler bağışıklık sistemini etkileyerek hastalığı tetikleyebilir.

Colyak Hastaligi

TEŞHİS VE TEST YÖNTEMLERİ

Çölyak şüphesi taşıyan hastalarda teşhis süreci fiziksel muayene ve hasta öyküsü ile başlar. Kesin tanı için ise şu yöntemler izlenir:

  • Serolojik Testler (Kan Testi): Kandaki antikor miktarını ölçmek için yapılır. Glütene karşı geliştirilen anormal bağışıklık tepkisini gösteren özel antikor proteinleri aranır. Ayrıca HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 gen testleri de tanı sürecinde kullanılır.

  • Endoskopi ve Biyopsi: Kan testleri pozitif çıkarsa, kesin tanı ve ayırıcı tanı için endoskopi uygulanır. İnce bağırsağın bir kamera (kanül) yardımıyla görüntülenmesi sırasında doku örneği (biyopsi) alınır. Villuslardaki tahribatın uzman hekimlerce incelenmesiyle tanı netleşir.

TEDAVİSİ VAR MI?

Çölyak hastalığının tıbbi olarak ilaçla bir tedavisi bulunmamaktadır. Tek ve en etkili tedavi, glüten içeren gıdaların hayattan tamamen çıkarılmasıdır. Glüten kesildiğinde bağırsaktaki hasar önlenir, dokular kendini onarır ve şikayetler ortadan kalkar.