Depremler, Türkiye gibi aktif tektonik fay hatları üzerinde yer alan coğrafyalar için kaçınılmaz bir gerçektir. 6 Şubat 2023'te yaşanan ve büyük yıkıma neden olan Kahramanmaraş merkezli depremler, deprem büyüklüğü ve deprem şiddeti kavramlarının önemini bir kez daha ortaya koydu.
DEPREM BÜYÜKLÜĞÜ NEDİR? NASIL ÖLÇÜLÜR?
Deprem Büyüklüğü (Magnitude), bir deprem sırasında açığa çıkan enerji miktarını temsil eden bilimsel bir ölçüdür. Büyüklük, sismik dalgaların genliği ve yer hareketinin miktarı kullanılarak hesaplanır.
Depremin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
1. MOMENT BÜYÜKLÜK ÖLÇEĞİ (Mw)
Günümüzde en sık kullanılan ve en doğru sonuçları veren ölçektir.
-
Tanım: Fay üzerindeki kayma (hareket) miktarına, kayan fayın alanına ve yer kabuğunun sertliğine dayanan toplam enerjiyi tahmin eder.
-
Ölçek: Logaritmiktir ve genellikle -2.0 ile 9.0 arasında değişir.
-
Önem: Özellikle büyük ve derin depremler için Richter ölçeğinden daha doğru sonuçlar verir.
2. RİCHTER ÖLÇEĞİ (MI)
Uzun yıllar boyunca standart olarak kullanılan ancak günümüzde yerini Moment Büyüklük Ölçeği'ne bırakan ölçektir.
-
Tanım: Bir sismometre tarafından kaydedilen en büyük sismik dalgayı temel alır.
-
Ölçek: 0 ila 9 arasında değişen logaritmik bir ölçektir. Bu logaritmik yapı, büyüklükte bir birim artışın deprem boyutunda on kat artış anlamına geldiği kritik bir özelliktir (örneğin 7.0 büyüklüğündeki bir deprem, 6.0'dan 10 kat daha büyüktür).
DEPREM ŞİDDETİ NEDİR? MERCALLİ ÖLÇEĞİ
Deprem Şiddeti, depremin yeryüzündeki bir noktada insanlar, binalar ve diğer yapılar üzerindeki etkilerini gösteren bir ölçektir. Şiddet, depremin merkez üssünden uzaklaştıkça azalabilir.
-
Ölçüm Yöntemi: Mercalli Ölçeği (Modifiye Mercalli Şiddet Ölçeği) kullanılır.
-
Ölçek: I (Hissedilmeyen sarsıntı) ile XII (Yaygın hasar ve yıkıma neden olan aşırı şiddetli sarsıntı) arasında Roma rakamlarıyla gösterilir.
-
Önem: Mercalli Ölçeği, depremin gözlemlenen yıkım miktarını, etkilenen yapıların türünü ve zeminin hassasiyetini dikkate aldığı için, büyüklük ölçekleriyle birlikte kullanıldığında depremin genel etkisini daha iyi anlamayı sağlar.
Unutmayın: Büyüklük (Enerji) sabittir, ancak Şiddet (Etki) yere göre değişir. Daha yüksek büyüklükteki bir deprem, zeminin sert olduğu ve nüfusun az olduğu bir yerde, düşük büyüklükteki ancak zayıf zeminde ve yoğun nüfuslu bir yerde meydana gelen depremden daha az yıkıma neden olabilir.
ŞİDDETİNE GÖRE DEPREMLER VE ORTALAMA SIKLIĞI
Aşağıdaki tablo, deprem büyüklüğü ile hissedilen şiddet ve yıllık görülme sıklığı arasındaki ilişkiyi göstermektedir:
| Büyüklük Aralığı | Şiddet Seviyesi | Etki ve Hasar | Yıllık Ortalama Sıklık |
|---|---|---|---|
| 2.0 veya daha az | Mikro | Nadiren hissedilir | Yılda milyonların üzerinde |
| 2.0 ila 2.9 | Küçük | Hafifçe hissedilir | Yılda bir milyondan fazla |
| 3.0 ila 3.9 | Küçükten daha fazlası | Sıklıkla hissedilen | Yılda yüz binden fazla |
| 4.0 ila 4.9 | Hafif | Çoğu insan tarafından hissedilir | Yılda on binden fazla |
| 5.0 ila 5.9 | Orta düzeyde | Zayıf yapılara zarar verebilir | Yılda binden fazla |
| 6.0 ila 6.9 | Güçlü | Orta derecede iyi inşa edilmiş yapılarda hasara neden olur | Yılda yüzün üzerinde |
| 7.0 ila 7.9 | Binbaşı | Çoğu binada hasara neden olur | Yılda on ila yirmi |
| 8.0 ila 8.9 | Harika | Binalarda büyük hasar | Her yıl bir tane |
| 9.0 veya daha fazla | En büyük | Tüm binaları çökertebilir | Her on veya daha fazla yılda bir |