KÜLTÜR SANAT

Dünyada bir ilk! İrlanda sanatçılara üç yıl maaş ödeyecek!

İrlanda, sanatçılar için dünyada bir ilk olan “Sanat İçin Temel Gelir” (BIA) programını kalıcı hale getirdi. Program, sanatçıların geçim kaygısıyla başka işlere yönelmesini önlemeyi ve yaratıcılıklarını artırmayı amaçlıyor.

Programa göre, İrlanda’da ikamet eden 2 bin profesyonel sanatçı, üç yıl boyunca haftada 325 euro ödeme alacak. Katılımcılar, anonim ve rastgele bir seçim süreciyle belirlenecek. Başvurular Mayıs 2026’da açılacak ve ödemeler Eylül 2026’da başlayıp Eylül 2029’a kadar sürecek. Her 6 yıllık dönemde bir sanatçı sadece 3 yıl destek alabilecek; bir döngüde seçilenler bir sonraki döngüye başvuramayacak, ancak sonraki döngüye tekrar başvurabilecek.

2022–2025 yıllarında yürütülen pilot projede 2 bin sanatçı, 8 bin başvuru arasından rastgele seçilmişti. Pilot uygulama, sanatçılara ekonomik güvenlik sağladı, kaygı düzeylerini düşürdü ve ek gelir arayışını azalttı. Yatırılan her 1 euro’nun ekonomiye 1,39 euro olarak geri döndüğü hesaplandı. Programın net maliyeti 72 milyon euro olurken, ekonomiye sağladığı fayda 80 milyon euro olarak belirlendi. Sanatçılar daha çok üretim yaparken, gelirlerini büyük ölçüde sanattan elde etmeye başladı.

Programın katılım şartları arasında İrlanda’da ikamet etmek, profesyonel sanatçı olmak ve yaratıcı faaliyetlerinin ağırlıklı olarak İrlanda’da gerçekleşiyor olması bulunuyor. Sanatçılar programı memnuniyetle karşılarken, yaşam maliyeti ve konut krizi hâlâ önemli sorunlar olarak görülüyor. Kamuoyu yoklamalarına göre katılımcıların yüzde 97’si programı destekliyor.

İrlanda, bu programla sanatı ve yaratıcılığı destekleyen kalıcı bir temel gelir modeli sunan ilk ülke oldu. Pilot proje sonuçları, temel gelirin hem sanatçılar hem de ekonomi için olumlu etkilerini ortaya koyuyor ve benzer modellerin dünya çapında uygulanabilirliğine işaret ediyor.