İstanbul Sanayi Odası (İSO), haziran ayında kamuoyuna sunduğu "Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" araştırmasının ardından, nispeten daha küçük ve orta ölçekli şirketleri kapsayan "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" araştırmasının sonuçlarını açıkladı.
Araştırma sonuçlarını değerlendiren İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, sanayicilerin yüksek faiz, daralan dış talep ve finansman zorluklarına rağmen üretim gücünü koruduğunu ve Türkiye’nin geleceğine olan inancını sürdürdüğünü vurguladı. Çalışmanın yarının İSO 500 şirket adaylarının mevcut koşullarını göstermesi açısından kritik bir önem taşıdığına işaret eden Bahçıvan, geride kalan yılın küresel talep zayıflığı ve sıkı finansman koşulları altında geçtiğini belirtti.
REEL SATIŞLARDA ÜÇ YIL SONRA İLK ARTIŞ
Araştırmaya göre sıralama kriteri olan üretimden satışlar, 2024 yılındaki 1 trilyon 393 milyar liradan 2025 yılında yüzde 25,7 artış göstererek 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Söz konusu nominal artış oranı, 2020 sonrasındaki en düşük artış olarak kayıtlara geçti.
Yüzde 25,4'lük yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında, üretimden satışlar reel olarak yalnızca binde 2 oranında sınırlı bir artış sergiledi. Böylece 2022'de yüzde 10,4, 2023'te yüzde 5,2 ve 2024'te binde 1 olarak gerçekleşen reel düşüş eğilimi, üç yılın ardından son derece ılımlı bir düzeyde de olsa yerini artışa bıraktı.
ZİRVEDE TEKSAN JENERATÖR YER ALDI
İSO İkinci 500'ün 2025 yılı sıralamasında Teksan Jeneratör 5 milyar 317 milyon liralık üretimden satışıyla ilk sıranın sahibi oldu. Listede Norm Salihli Vida ve Cıvata 5 milyar 308 milyon lirayla ikinci, Biska Tekstil ise 5 milyar 306 milyon lirayla üçüncü sırada yer aldı.
Genel listeye üretimden satışları 5 milyar 317 milyon lira ile 2 milyar 220 milyon lira arasında değişen şirketler girebildi. Bu dönemde 69 yeni kuruluş sıralamaya dahil olurken, 26 kuruluş ise ana İSO 500 listesinden İkinci 500 listesine geriledi.
İHRACAT 15,9 MİLYAR DOLAR SEVİYESİNDE KALDI
Türkiye'nin genel sanayi malları ihracatı 2025 yılında yüzde 4,5 artarak 263,4 milyar dolara, İSO 500'ün ihracatı ise yüzde 8,4 artışla 104,7 milyar dolara ulaştı. Buna karşın İSO İkinci 500'ün ihracatı yüzde 0,3'lük bir gerileme ile 15,9 milyar dolar bandını aşamadı. Yaşanan bu düşüşle birlikte grubun Türkiye genel sanayi ihracatındaki payı 0,3 puan azalarak yüzde 6 seviyesine geriledi.
FİNANSMAN GİDERLERİ SANAYİCİNİN EN BÜYÜK YÜKÜ OLDU
Araştırma sonuçlarının en dikkat çekici boyutlarından biri finansman maliyetleri tarafında yaşandı. Sanayicinin üzerindeki en ağır yükün finansman giderleri olduğunu vurgulayan Erdal Bahçıvan, bu kalemdeki artışın faaliyet kârına oranla ulaştığı seviyelere dikkat çekti. Verilere göre finansman giderleri yüzde 45,2 artışla 138 milyar liraya yükseldi. Böylece finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı 5,8 puan artarak yüzde 86,7 seviyesine fırladı. Bu oranın 2015-2024 yılları arasındaki ortalaması ise yüzde 47,3 düzeyindeydi.
Tüm bu verilerin, sanayicinin elde ettiği kazancın neredeyse tamamını finansman maliyetlerine ayırmak zorunda kaldığını gösterdiğini belirten Bahçıvan, dönemin ekonomik yükünü bir kez daha sanayi sektörünün üstlendiğini dile getirdi. Diğer yandan şirketlerin net kambiyo zararı geçen yıla kıyasla 4 kat artarak 26 milyar liraya ulaştı.
ZARAR EDEN ŞİRKET SAYISI KRİZ SEVİYESİNE YAKIN
İkinci 500 şirketlerinin faaliyet kârı yüzde 35,4 artışla 118 milyar liradan 160 milyar liraya çıktı. Faaliyet kârlılığı oranı yüzde 7,3'ten yüzde 7,7'ye yükselse de son 10 yılın ortalaması olan yüzde 10,9'un oldukça altında kaldı. Vergi öncesi kâr toplamı yüzde 34 artışla 46 milyar liraya ulaşırken, dönem kârlılığı yüzde 2,2 ile 2015-2024 ortalaması olan yüzde 6,6'nın belirgin bir şekilde gerisinde kaldı.
Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kâr (FAVÖK) yüzde 28,8 artışla 264 milyar liraya çıkarken, FAVÖK kârlılığı yüzde 12,8 ile yatay seyretti. Kârlardaki nominal iyileşmede 2024 yılındaki düşük baz etkisi belirleyici rol oynadı. Zarar eden kuruluş sayısı 159'dan 155'e gerilese de 2008 küresel krizinden bu yana görülen ikinci en yüksek seviyede kalmayı sürdürdü.
BORÇLARIN PAYI ÖZKAYNAKLARI YENİDEN AŞTI
Şirketlerin bilanço yapılarında da dikkat çekici değişimler gözlendi. Aktif toplamı yüzde 29,9 büyürken, özkaynaklar yüzde 13,3 ile sınırlı düzeyde arttı. Toplam borçlar yüzde 50,2 yükselirken, mali borçlardaki artış yüzde 52,1'i buldu. Bu gelişmelerle birlikte borçların aktifler içindeki payı 7 puan artarak yüzde 51,8'e tırmandı ve özkaynakların payı yüzde 48,2'ye geriledi. Devreden KDV yükü de yüzde 25,2 oranında artış göstererek 22 milyar liraya yaklaştı.
YÜKSEK TEKNOLOJİNİN PAYINDA REKOR
Yaratılan katma değerde en yüksek pay yüzde 40,8 ile düşük teknoloji yoğunluklu sanayilerde kalmaya devam etti. Ancak yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 3,3'ten yüzde 4,9'a çıkarak 2015 sonrasının en yüksek düzeyine ulaştı.
Orta-yüksek ve yüksek teknolojinin toplam payı ise yüzde 32,1 ile rekor kırdı. AR-GE harcaması yapan kuruluş sayısı 238'den 229'a gerilemesine rağmen, toplam AR-GE harcamaları yüzde 16 artışla 10 milyar liraya yükseldi. Harcamaların üretimden satışlara oranı ise yüzde 0,62'den yüzde 0,57'ye indi.
İSTİHDAM DÜŞTÜ, HALKA AÇIK ŞİRKET SAYISI ARTTI
İSO İkinci 500 kapsamındaki şirketlerin toplam istihdamı yüzde 2,2 düşüş kayatarak 285 bin kişiye geriledi. Buna karşılık çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 40,4'ü buldu. Halka açık kuruluş sayısı 4 adet artışla 43'e çıkarak tarihinin en yüksek düzeyine ulaşırken, yabancı sermaye paylı kuruluş sayısı ise 5 adet azalarak 62'ye indi.
Bölgesel dağılımda Anadolu lehine yaşanan eğilim sürerken, İstanbul Sanayi Odası 144 kuruluşla listede en büyük paya sahip oda olma unvanını korudu. İstanbul'u 36 şirketle Ege Bölgesi Sanayi Odası, 34 şirketle Kocaeli ve 33 şirketle Gaziantep takip etti. Sektörel dağılımda ise ilk sırayı 107 firmayla gıda ürünleri sanayi aldı.
SÜRDÜRÜLEBİLİR BÜYÜME İÇİN GÜÇLÜ SANAYİ ŞART
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, tüm zorlu koşullara, baskılara ve artan maliyetlere rağmen sanayi kuruluşlarının çarkları durdurmadığını dile getirdi. Sanayicinin yalnızca mal üretmediğini, aynı zamanda istihdam sağladığını, ihracat yaptığını, teknoloji geliştirdiğini ve ülkenin geleceğine güven kattığını söyledi.
Üretim kapasitesini korumanın tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Bahçıvan; verimlilik, yüksek katma değer ve küresel rekabet gücü için dönüşüm yatırımları ile uygun finansman imkanlarının desteklenmesinin stratejik bir zorunluluk olduğunu ifade etti. Türkiye’nin kalıcı enflasyon mücadelesi ve toplumsal refah artışının ancak güçlü bir sanayi yapısıyla mümkün olacağının altını çizdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ekonomi yönetimi tarafından açıklanan finansman teşvik paketini son derece değerli bulduklarını belirten İSO Başkanı, bu adımın üretim gücüne verilen önemi açıkça gösterdiğini ifade etti. Sanayiye sahip çıkmanın Türkiye’nin geleceğine, üretimine ve gençlerine sahip çıkmak anlamına geldiğini vurgulayan Bahçıvan, üreticilerin nefes almasını sağlayacak koşulları oluşturmanın herkesin ortak sorumluluğu olduğunu belirterek sözlerini tamamladı.
0
Yorumlar
0