Modern tarihin en büyük enerji krizlerinden biri kapımızda. İran Savaşı'nın başlamasından bu yana geçen yaklaşık 50 günlük sürede, küresel petrol piyasası adeta felç oldu. Reuters verileri ve piyasa analistlerinin değerlendirmelerine göre, savaş nedeniyle üretilemeyen ham petrolün küresel piyasalardaki maliyeti 50 milyar dolar barajını aşmış durumda.
PİYASADAN 500 MİLYON VARİL BUHARLAŞTI
Savaşın ilk gününden itibaren küresel piyasalardan yaklaşık 500 milyon varil petrol eksildi. Rakamın büyüklüğünü anlamak için şu çarpıcı örneklere bakmak yeterli: Çekilen bu miktar, dünya genelindeki tüm havacılık sektörünün 10 haftalık, kara yolu taşımacılığının ise 11 günlük ihtiyacına bedel. Bu açık, tüm küresel ekonominin 5 gün boyunca tek bir damla petrol olmadan çalışmaya çalışması anlamına geliyor.
Mevcut kayıp aynı zamanda ABD'nin bir aylık, Avrupa'nın ise bir aydan fazla olan tüketimini tek başına karşılayabiliyor. Bu devasa hacim, küresel deniz taşımacılığının 4 aylık, ABD ordusunun ise tam 6 yıllık yakıt ihtiyacına denk düşüyor.
KÖRFEZ'DEKİ ÜRETİME AĞIR DARBE
Krizin merkez üssü olan Körfez ülkelerinde ise tablo daha da ağır. Sadece mart ayında bölgedeki günlük üretim kaybı 8 milyon varile ulaştı. Bu düşüş, dünya devi petrol şirketleri Exxon Mobil ve Chevron’un toplam üretimiyle eşdeğer bir seviyeye işaret ediyor.
Havacılık sektörünün can damarı olan jet yakıtı ihracatında da benzer bir çöküş var. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’dan oluşan 6 ülkenin şubat ayında 19,6 milyon varil olan toplam jet yakıtı ihracatı, mart ve nisan aylarında adeta çakılarak 4,1 milyon varile geriledi. Eksilen bu yakıt miktarı, New York JFK ile Londra Heathrow havalimanları arasında yapılabilecek yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuşunun iptal edilmesi anlamına geliyor.
FATURA ÜLKE EKONOMİLERİNİ BİLE GERİDE BIRAKTI
Çatışmalar süresince petrol fiyatlarının varil başına ortalama 100 dolar bandında seyretmesi, üretici ülkeler için telafisi zor bir mali tablo yarattı. Yaşanan 50 milyar dolarlık gelir kaybı, Avrupa'nın lokomotifi Almanya'nın yıllık milli gelirinin yüzde 1'ine denk gelirken; Estonya veya Letonya gibi ülkelerin toplam gayrisafi yurt içi hasılalarına eşit büyüklükte.
YARALARIN SARILMASI YILLAR SÜREBİLİR
Uluslararası kamuoyuna Hürmüz Boğazı'nın ticarete açık olduğuna dair verilen güvencelere rağmen, üretim ve sevkiyattaki kan kaybı durdurulabilmiş değil. Sadece nisan ayında küresel petrol stokları 45 milyon varil eridi. Mart sonundan bu yana günlük üretim kesintileri ise 12 milyon varile ulaştı.
Savaşın izlerinin silinmesi zaman alacak. Uzmanlara göre, Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının normal üretim kapasitelerine dönmesi en iyi ihtimalle 4-5 ayı bulacak. Ancak asıl endişe verici olan, Katar’daki Ras Laffan LNG tesisi ve hasar gören diğer rafineriler. Bölgedeki enerji altyapısının onarılıp sistemin çatışma öncesi haline dönmesinin yıllar alabileceği öngörülüyor.