İstanbul’un incileri: Tarihe şahitlik eden Selatin camileri ve hikâyeleri

Süleymaniye Camii Süleymaniye Camii, İstanbul'un Üçüncü Tepesi üzerinde yer alan bir Osmanlı imparatorluk camisidir.[1] Kanuni Sultan Süleyman'ın (h. 1520-1566) emriyle inşa edilen cami, imparatorluk baş mimarı Mimar Sinan tarafından tasarlandı. Mimar Sinan bu eserini kalfalık eseri olarak tanımlar. Cami bir ana kubbe, iki yarım kubbe ve iki çeyrek kubbe ile on küçük kubbeden oluşur. Adres: Süleymaniye, Prof. Dr. Sıddık Sami Onar Cd. No:1, 34116 Fatih/İstanbul

Sultan Ahmet Camii I. Ahmed’in 1609-1617 yılları arasında Sedefkar Mehmed Ağa’ya yaptırdığı bu cami, Türkiye’nin altı minareli ilk yapısıdır. İç mekanını süsleyen 20 binden fazla İznik çinisinin mavi tonları nedeniyle dünyada "Mavi Cami" olarak tanınır ve Klasik dönemin en zarif örneklerinden biridir. Adres: Cankurtaran, At Meydanı Cd No:7, 34122 Fatih/İstanbul

Şehzade Camii Kanuni Sultan Süleyman’ın genç yaşta vefat eden oğlu Şehzade Mehmed anısına 1543-1548 yıllarında Mimar Sinan’a yaptırdığı yapıdır. Sinan’ın "çıraklık eserim" dediği bu cami, dört yarım kubbeli ideal merkezi planın ilk kez tam anlamıyla uygulandığı mimari bir dönüm noktasıdır. Adres: Kalenderhane Mahallesi, Şehzadebaşı Cd., 34134 Fatih/İstanbul

Nuruosmaniye Camii I. Mahmud döneminde başlanıp 1755'te III. Osman zamanında bitirilen cami, Osmanlı’nın Batılılaşma evresindeki ilk büyük Barok eseridir. Geleneksel çizgilerin dışına çıkan at nalı şeklindeki avlusu ve dışa taşkın hatlarıyla İstanbul silüetine bambaşka bir estetik katmıştır. Adres: Molla Fenari, Vezirhan Cd. No:4, 34120 Fatih/İstanbul

Fatih Camii İstanbul'un tarihi yarımadasında yer alan, 1463-1470 yıllarında inşa edilen Fatih Camisi, İstanbul'un fethinin ardından kurulan ilk büyük selatin camisi olma özelliğini taşıyor. İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından Atik Sinan’a yaptırılan bu dev külliye, şehrin ilk büyük İslami merkezidir. Bizans'ın büyük önem atfettiği On İki Havari Kilisesi'nin yerine kurulmuştur. 1766 depreminde yıkıldıktan sonra III. Mustafa tarafından Mehmed Tahir Ağa’ya barok etkilerle yeniden inşa ettirilmiştir. Adres: Fatih Camii, Ali Kuşçu, Hattat Nafiz Caddesi No:6, 34083 Fatih/İstanbul

Yavuz Selim Camii Kanuni Sultan Süleyman’ın babası Yavuz Sultan Selim adına 1522’de Mimar Alaüddin’e yaptırdığı bu cami, Haliç’e bakan beşinci tepede yükselir. Son derece sade bir dış görünüme sahip olan yapı, geniş bir tek kubbe ile örtülü iç mekanıyla Klasik dönemin vakur duruşunu temsil eder. Adres: Yavuz Sultan Selim Camii, Balat, Fatih Cd. No:18, 34087 Fatih/İstanbul

Eyüp Sultan Camii Fatih Sultan Mehmed tarafından 1458’de Ebu Eyyub el-Ensari’nin kabri üzerine inşa ettirilen bu kutsal mekan, zamanla harap olunca 1800 yılında III. Selim tarafından tamamen yenilenmiştir. Ruzname kayıtlarına göre, 1798'de başlatılan çalışmalar sonucunda cami temeline kadar yıkılarak yeniden inşa edildi ve 1800'de ibadete açıldı. Yeniden yapılan camide klasik Osmanlı geleneğine bağlılık korunurken, dönemin barok etkileri de mimariye yansıdı. Sekiz destekli plan tipine sahip caminin ortasında 16 metre çapında bir kubbe bulunuyor, Osmanlı padişahlarının kılıç kuşanma törenlerine ev sahipliği yapmasıyla manevi bir öneme sahiptir. Adres: Merkez, Camii Kebir Sk. Eyüp Sultan Cami No:23, 34050 Eyüpsultan/İstanbul

Yeni camii Eminönü sahilinde 1597’de Safiye Sultan’ın emriyle temeli atılan ancak mali sorunlar nedeniyle 1665’te Turhan Hatice Sultan tarafından tamamlanabilen yapıdır. Mimar Davud Ağa ve Mustafa Ağa’nın izlerini taşıyan cami, Klasik üslubun son büyük ve en görkemli örneklerinden biri kabul edilir. Adres: Yavuz Sultan Selim Camii, Balat, Fatih Cd. No:18, 34087 Fatih/İstanbul

Beyazıt Camii II. Bayezid tarafından 1501-1506 yılları arasında Yakup Şah bin Sultan Şah’a yaptırılan bu cami, İstanbul’da orijinal formunu koruyan en eski selatin camisidir. Ayasofya’nın mimari şemasını geliştirerek Klasik Osmanlı cami tipolojisinin temellerini atmıştır. Adres: Beyazıt, Yeniçeriler Cd., 34126 Fatih/İstanbul

Büyük Selimiye Camii Üsküdar’da III. Selim tarafından 1801-1805 yılları arasında yaptırılan bu cami, yanındaki Selimiye Kışlası ile bir bütünlük arz eder. Batı etkili süslemeleri ve geniş pencereleriyle 19. yüzyılın başındaki yenilikçi mimari anlayışı yansıtan zarif bir yapıdır. Adres: Selimiye, Selimiye Kışla Cd. No:56, 34668 Üsküdar/İstanbul

Ayazma Camii III. Mustafa’nın annesi ve kardeşi için 1760-1761 yıllarında Üsküdar’da inşa ettirdiği bu yapı, mimar Mehmed Tahir Ağa’nın eseridir. Barok tarzın etkilerini taşıyan cami, özellikle cephesindeki taş işçiliği ve minyatür saray görünümlü kuş evleriyle ünlüdür. Adres: Aziz Mahmut Hüdayi, Mehmetpaşa Değirmeni Sok. No:10, 34672 Üsküdar/İstanbul

Laleli Camii III. Mustafa’nın 1760-1763 yılları arasında yaptırdığı bu Barok şaheser, mimar Mehmed Tahir Ağa tarafından tasarlanmıştır. Altında geniş bir çarşı bulunan yüksek bir platform üzerine inşa edilen cami, dalgalı formları ve renkli mermer süslemeleriyle dikkat çeker. Adres: emal Paşa, Ordu Cd., 34134 Fatih/İstanbul

Beylerbeyi Camii I. Abdülhamid’in annesi Rabia Sermi Sultan anısına 1778’de inşa ettirdiği bu sahil camisi, Mehmed Tahir Ağa’nın eseridir. İki minareli yapı, Boğaz’ın kıyısında bir yalı gibi yükselen zarif duruşu ve geniş hünkar mahfiliyle Geç Barok döneminin en şık örneklerindendir. Adres: Beylerbeyi, 34676 Üsküdar/İstanbul

Ortaköy Camii Sultan Abdülmecid tarafından 1853-1855 yıllarında Nikogos Balyan’a yaptırılan bu Neo-Barok mücevher, Boğaziçi’nin en ikonik yapısıdır. Devasa pencereleri sayesinde iç mekanı adeta denizin üzerindeymiş hissi veren, ışıkla dolu bir sanat eseridir. Adres: Büyük Mecidiye Camii, Mecidiye, İskele Sk. No: 6, 34347 Beşiktaş/İstanbul

Dolmabahçe Camii Bezm-i Alem Valide Sultan’ın başlattığı ancak vefatı üzerine oğlu Sultan Abdülmecid tarafından 1855’te tamamlanan bu cami, Garabet Balyan tarafından tasarlanmıştır. Ampir üslubunun baskın olduğu yapıda, ince uzun minareler birer antik sütun gibi yükselir. Adres: Ömer Avni, Meclis-i Mebusan Cd. No:34, 34427 Beyoğlu/İstanbul

Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Valide Sultan adına 1871’de Aksaray’da yaptırılan bu yapı, Montani Efendi tarafından tasarlanmıştır. Gotik, Hint ve İslam sanatının harmanlandığı son derece süslü taş işçiliğiyle İstanbul'daki en sıra dışı camilerden biridir. Adres: İskenderpaşa, Atatürk Blv. No:3, 34080 Fatih/İstanbul

Yeni Valide Camii Üsküdar’da III. Ahmed’in annesi Emetullah Gülnuş Valide Sultan için 1710 yılında yaptırılan bu külliye, Kayserili Mehmed Ağa’nın eseridir. Lale Devri’nin eşiğindeki bu yapı, özellikle kuş kafesi şeklindeki açık türbesi ve zarif mermer işçiliğiyle klasik üslubun son demlerini yaşatır. Adres: Valide-i Cedid Camii, Mimar Sinan, 34664 Üsküdar/İstanbul

Atik Valide Camii Valide-i Atik Camisi, Sultan 3. Murad'ın annesi Nurbanu Sultan tarafından 16. yüzyılda Mimar Sinan'a yaptırıldı. 3. Ahmed'in annesi Gülnuş Valide Sultan'ın Üsküdar İskele Meydanı'nda yeni bir külliye inşa ettirmesinin ardından, cami "Eski Valide", "Atik Valide" veya "Valide-i Atik" adlarıyla anılmaya başlandı. Mimar Sinan'ın, bu eserinde merkezi mekan algısını güçlendirmeye çalıştığı, iç hacimde ferahlık ve dengeli ışık dağılımı sağladığı gözleniyor. Valide-i Atik Camisi, Sinan'ın ustalık yolundaki en önemli eserlerinden biri olarak görülüyor. Adres: Valide-i Atik, Toptaşı Meydan Sk. No:1, 34664 Üsküdar/İstanbul

III. Mustafa Camii III. Mustafa tarafından 1760’larda yaptırılan bu cami, Kadıköy’ün merkezinde yer alan barok etkili bir selatin camisidir. Semtin en eski ve önemli ibadethanelerinden biri olarak, dönemin yenilikçi mimari dilini Anadolu yakasının bu önemli noktasına taşımıştır. Adres: Sultan 3. Mustafa İskele Camii, Caferağa, Yasa Cd. No:8, 34710 Kadıköy/İstanbul