Fransa Ulusal Meclis, Kral XIV. Louis tarafından 1685 yılında imzalanan ve sömürgelerdeki kölelik düzenini radikal kurallarla belirleyen "Code Noir"ı tamamen yürürlükten kaldırmak için nadir görülen bir oy birliğiyle karar aldı.
Fransa’da kölelik resmi olarak 1848 yılında kaldırılmış olsa da, insanları mülk statüsüne sokan, işkence, tecavüz ve öldürme gibi uygulamalara yasal kılıf uyduran 60 maddelik bu kanun hükmündeki kararname, hukuki olarak sistemde kalmaya devam ediyordu.
"YAKLAŞIK İKİ ASIRLIK SESSİZLİK BİR SUÇTUR"
Yasanın bugüne kadar resmi olarak kaldırılmamış olması kamuoyunda ve özellikle Fransa'nın denizaşırı topraklarında şaşkınlık ve tepkiyle karşılandı. Tasarıyı meclise sunan Guadeloupe asıllı milletvekili Max Mathiasin, kararın sembolik önemini şu sözlerle vurguladı:
"Köleleştirilmiş insanların torununun torunu olarak bu metni hiçbir zaman tam olarak okuyamamıştım. Bu, insanlar tarafından insanlara karşı yapılmış bir canilikti. Bu oylama, cumhuriyetin 'özgürlük, eşitlik, kardeşlik' vaadine sadık kalması ve atalarımızın onurunun iade edilmesi adına önemli bir adımdır."
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, sömürgecilik dönemine ait bu yasanın 19. yüzyıldan bugüne kalmış olmasını eleştirerek, "Bu Kara Kod’a karşı yaklaşık iki yüzyıldır sürdürdüğümüz sessizlik ve kayıtsızlık artık bir ihmal değil, bir tür suç haline gelmiştir" ifadesini kullandı. Ancak Macron, önceki Fransa cumhurbaşkanları gibi resmi bir özür dilemekten kaçındı.
YAKLAŞIK 1,4 MİLYON AFRİKALI KÖLELEŞTİRİLDİ
Gözlemciler, yasanın kağıt üzerinde kaldırılmasının işin kolay kısmı olduğunu, asıl sorunun Fransa’nın denizaşırı topraklarında devam eden sistematik eşitsizlikler olduğunu belirtiyor.
Tarihte yaklaşık 1,4 milyon Afrikalıyı köleleştirerek Nantes ve Bordeaux gibi şehirleri zenginleştiren Fransa, eski köle sömürgeleri olan Guadeloupe, Martinique, Fransız Guyanası ve Réunion'u 1946 yılında "denizaşırı il" statüsüne alarak doğrudan Paris’e bağladı. Ancak günümüzde bu bölgelerde durum hala kritik:
- İşsizlik Oranı: Fransa ana karasının yaklaşık iki katı.
- Yoksulluk: Mayotte gibi bölgelerde hanelerin dörtte üçünden fazlası ulusal yoksulluk sınırının altında yaşıyor.
- Yönetimsel Eşitsizlik: Yerel halk, en stratejik devlet kadrolarında ve kurumlarda hala beyaz elitlerin ağırlıkta olduğunu ifade ediyor.
Köleliğin Hafızası Vakfı Genel Müdür Yardımcısı Pierre-Yves Bocquet, Code Noir’ın Fransa’da "sömürge istisnası" ilkesinin doğuşu olduğunu belirterek, "Bugün bile denizaşırı topraklardaki insanların ana karadakilere kıyasla daha az hakka sahip olmasını kanıksamış durumdayız" itirafında bulundu.
TAZMİNAT TARTIŞMALARI
Yasanın iptali, kölelik tarihi uzmanları ve aktivistler tarafından memnuniyetle karşılansa da somut bir etkisinin olmayacağı yönünde eleştiriler de mevcut. Kölelik uzmanı Florence Alexis, asıl kırılma noktasının sömürgeciliği "insanlık suçu" olarak tanıyan 2001 tarihli Taubira Yasası olduğunu hatırlatarak, "Hükümet ve Macron için bunu yapmak çok kolaydı, çünkü bu iptal onlara hiçbir mali ya da hukuki yükümlülük getirmiyor" dedi.
Macron geçtiğimiz günlerde kölelik geçmişi için ilk kez "tazminat" konusunu gündeme getirmiş, ancak bunu doğrudan nakdi yardım yerine "tarihsel çalışma, eğitim ve gerçeklerin ortaya çıkarılması" olarak tanımlamıştı.