Modern dünya dijitalleşirken ve her şey "onluk" sisteme dönerken, kolumuzdaki saatler hâlâ binlerce yıl öncesinin mirasını taşıyor.
Fransız Devrimi'nin "zamanı rasyonelleştirme" girişimiyle günü 10 saate bölme deneyi hüsranla sonuçlanırken, Sümerlerden kalan 60'lık sistem evrensel bir kural olarak varlığını sürdürüyor. Bilim iletişimcisi Finn Burridge, Fransızların bu radikal deneyi için "Denendi, ancak başarısız oldu, tutmadı" diyerek zamanın insan eliyle değiştirilmesinin zorluğuna dikkat çekiyor.
FRANSIZ DEVRİMİ’NİN BAŞARISIZ ZAMAN DENEYİ
Ekim 1793'te yeni kurulan Fransız Cumhuriyeti, her şeyi olduğu gibi zamanı da ondalık sisteme geçirmeye çalıştı.
Bu sisteme göre bir gün 10 saatten, her saat 100 dakikadan ve her dakika 100 saniyeden oluşacaktı. Belediye binalarına ondalık saatler yerleştirilse de halk 10 günde bir gelen tatil sistemine ve komşu ülkelerden izole olmaya direnç gösterdi. Finn Burridge'e göre, bu sistem "kısa sürede sayısız baş ağrısına yol açmaya başladı" ve bir yıldan biraz fazla dayanabildi.
SÜMERLERİN PARMAK HESABI: 60'LIK SİSTEMİN DOĞUŞU
Peki, neden hâlâ Sümerlerin 60 tabanlı sistemini kullanıyoruz? Bir teoriye göre bu, el eklemlerimizle ilgili.
Başparmağınızla diğer dört parmağınızdaki eklemleri saydığınızda 12 sayısına ulaşırsınız; diğer elinizin parmaklarını da bu 12'li grupları saymak için kullandığınızda toplamda 60'a ulaşırsınız.
Matematiksel olarak 60, tam 12 farklı sayıya kalansız bölünebildiği için devasa bir avantaj sağlıyor. Erica Meszaros, bu durumun pratikliğini şu sözlerle vurguluyor: "Muhasebe, vergi veya tarlaları ölçmek gibi çok pratik amaçlar için sayılar geliştiriyorsanız, bir matematiksel işlemleri kolayca yapmanın bir yoluna sahip olmak gerçekten faydalı olabilir."
MISIR’IN 24 SAATİ VE BABİL’İN DAKİKALARI
Günü saatlere bölen ilk uygarlık eski Mısırlılar oldu. MÖ 2500’e dayanan kayıtlarda, başlangıçta gecenin 12 saate bölündüğü görülüyor.
Rita Gautschy, zamanın ilk başlarda günlük işleyişten ziyade "tanrılara sunulan hediyeler, adak armağanları" olarak görüldüğünü ve ritüellerle ilgili olduğunu belirtiyor.
Daha sonra Babilliler, güneşin döngüsüne dayalı 360 günlük takvimi ve altmışlık sistemi birleştirerek bugünkü dakikaların temelini attı. Meszaros, Yunanlıların da bu sistemi neden koruduğunu "Aynı bölümlemeyi korudular çünkü bu, yeni gözlemleri mevcut olanlara eklemelerine olanak sağladı" diyerek açıklıyor.
ATOM SAATLERİNDEN GELECEĞE MİRAS
Bugün, zaman ölçümü artık yıldızlara veya suyun akışına değil, sezyum atomlarının titreşimlerine dayanıyor.
1950'lerde ortaya çıkan atom saatleri, Burridge'in ifadesiyle "milyarlarca yılda bir saniye bile kaybetmeyecek" kadar hassas. Ancak bu ileri teknoloji bile Sümerlerin 5 bin yıl önceki 60'lık temelini sarsamıyor. Zamanın tarihini izlemek, aslında her şeyin bir dizi tesadüf ve insan kararı olduğunu gösteriyor.
KAYNAK: KANAL 6 DIŞ HABERLER / ESRA ŞAHİN