İran, modern internet tarihinin en uzun ve en ağır erişim kesintilerinden biriyle karşı karşıya bulunuyor. Wall Street Journal’ın haberine göre ülkede yaklaşık üç aydır devam eden kısıtlamalar, ekonomik krizi derinleştirirken milyonlarca kişinin günlük yaşamını ve çalışma hayatını doğrudan etkiliyor.
Dijital izleme kuruluşu NetBlocks’un verilerine göre İran’da internet erişimi haftalardır normal kapasitenin yalnızca yüzde 1 ila 2’si seviyesinde seyrediyor. Kesintiler öncesinde bu oran yaklaşık yüzde 90 seviyesindeydi. NetBlocks kurucusu Alp Toker, durumu “modern internet tarihindeki en uzun ve en ağır kesintilerden biri” olarak tanımladı.
EKONOMİ VE DİJİTAL SEKTÖR AĞIR DARBE ALDI
İlk büyük kısıtlamaların Aralık 2025’te ekonomik kriz kaynaklı protestoların ardından başladığı, 8 Ocak’ta ise genişletildiği belirtildi. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’taki saldırılarının ardından internet erişimindeki kısıtlamaların yeniden sıkılaştırıldığı ifade ediliyor.
Haberde, kesintilerin zaten yaptırımlar ve savaş nedeniyle baskı altında olan İran ekonomisini daha da kırılgan hale getirdiği vurgulanıyor. Ülkede 1 milyondan fazla kişinin işsiz kaldığı, gıda fiyatlarının yükseldiği ve İran Riyali’nin tarihi düşük seviyelere gerilediği aktarılıyor.
Ekonomist Mohammad Reza Farzanegan, İran’da yaklaşık 10 milyon işin dijital ekonomiyle bağlantılı olduğunu belirterek, kesintilerin üretkenliği düşürdüğünü ve ekonomik güveni zayıflattığını ifade etti.
Teknoloji sektöründe ise yazılım geliştiriciler, çevrimiçi satıcılar ve serbest çalışanların ciddi şekilde etkilendiği, birçok dijital projenin durma noktasına geldiği bildiriliyor.
GÜNLÜK YAŞAMDA CİDDİ AKSAMALAR YAŞANIYOR
İran’da internet kesintisi yalnızca ekonomik alanı değil, günlük yaşamı da olumsuz etkiliyor. Vatandaşların aileleriyle konum paylaşamadığı, sağlık kayıtlarına erişemediği ve araç yazılımlarını güncelleyemediği ifade ediliyor. Savaş sürecinde resmi olmayan haber kaynaklarına erişimin de büyük ölçüde kısıtlandığı belirtiliyor.
İran yönetimi ise uygulanan kısıtlamaları “savaş koşulları” gerekçesiyle savunuyor.
DİJİTAL OTORİTERLİK TARTIŞMASI BÜYÜYOR
Haberde, İran’ın “katmanlı internet” sistemi de dikkat çekiyor. Devletin “Internet Pro” adlı uygulamayla belirli kişi ve şirketlere ücret karşılığında daha geniş erişim sağladığı, ancak bunun için kapsamlı kişisel veri talep ettiği aktarılıyor.
Öte yandan bazı kullanıcıların yasak olmasına rağmen Starlink uydu interneti üzerinden erişim sağlamaya çalıştığı, bu kişilere yönelik operasyonlar düzenlendiği ve yakalananlara hapis cezası verildiği belirtiliyor.
Dijital haklar uzmanı Amir Rashidi ise İran’ın “internet erişiminin bir hak olmaktan çıkıp ayrıcalığa dönüştüğü yeni bir dijital otoriterlik dönemine” girdiğini ifade ediyor.
