İran’da ekonomik krizin tetiklediği ve kısa sürede siyasi bir boyut kazanan sokak hareketleri, onuncu gününde ağır bir tabloyla karşı karşıya. HRANA’nın verilerine göre, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmalarda can kaybı ve gözaltı sayıları hızla artıyor.
İRAN GENELİNDE PROTESTO BİLANÇOSU: 35 ÖLÜ
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 31 eyaletin 27’sine yayılan eylemlerde şiddetin dozunun arttığını duyurdu. 257 farklı noktada gerçekleşen gösterilerde; 29 protestocu, 4 çocuk ve 2 güvenlik görevlisi olmak üzere toplamda en az 35 kişi yaşamını yitirdi.
Olayların başlangıcından bu yana bin 200’den fazla kişinin emniyet güçlerince gözaltına alındığı bildirildi. Çatışmalarda sadece siviller değil, güvenlik unsurları da hedef oldu; 250 polis memuru ile rejim yanlısı Besic milislerinden 45 kişinin yaralandığı aktarıldı.
EKONOMİK ÇÖKÜŞ VE SAVAŞIN FATURASI SOKAĞA TAŞTI
Tahran’da başlayıp ülkeyi saran öfkenin temelinde derinleşen ekonomik kriz yatıyor. Özellikle Haziran 2025’te İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından ağırlaşan ambargolar ve askeri harcamalar, halkın alım gücünü bitirme noktasına getirdi.
İran riyalinin dolar karşısında tarihi bir değer kaybı yaşayarak 1,4 milyon seviyelerine gerilemesi, temel gıda fiyatlarını ulaşılamaz hale getirdi. 28 Aralık 2025 tarihinde Tahran’daki Büyük Pazar esnafının kepenk indirmesiyle başlayan süreç, "ekmek ve özgürlük" sloganlarıyla tüm ülkeye yayıldı. Bu dalga, 2022'deki Mahsa Amini olaylarından sonraki en büyük sivil hareketlilik olarak kayıtlara geçti.
ABD VE İRAN ARASINDA GERİLİM TIRMANIYOR
Uluslararası arenada ise gözler Washington ve Tahran hattına çevrildi. ABD Başkanı Donald Trump’ın, göstericilere yönelik şiddet uygulanması halinde "yardıma geleceklerini" açıklaması, İran yönetiminde sert karşılık buldu. Tahranlı yetkililer, herhangi bir dış müdahale durumunda bölgedeki Amerikan askeri varlığını hedef alacaklarını ilan etti. ABD’nin geçtiğimiz günlerde Venezuela lideri Maduro’ya yönelik operasyonu, İran tarafındaki "müdahale" endişelerini ve savunma reflekslerini daha da tetikledi. İran Dışişleri Bakanlığından Pazartesi günü yapılan açıklamada "Bir ülkenin devlet başkanı ve eşi kaçırılmıştır. Bu hukuksuz bir eylemdir" denilerek Maduro'nun derhal serbest bırakılması talep edilmişti.
DİNİ LİDER HAMANEY'DEN İLK AÇIKLAMA
Günlerdir süren sessizliğini bozan 86 yaşındaki Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney, krizin derinliğini kabul eden ancak sınırları çizen bir açıklama yaptı. Yetkililerin halkın sorunlarını dinlemesi gerektiğini belirten Hamaney, şu ifadeleri kullandı:
“Protestocularla konuşuruz, yetkililer onlarla konuşmalı. Yağmacılarla konuşmanın bir faydası yok. Yağmacılar yerlerine oturtulmalı."
Hamaney’in bu "diyalog ve sertlik" arasındaki dengeli mesajının ardından, İran güvenlik güçlerinin önümüzdeki günlerde nasıl bir strateji izleyeceği merakla bekleniyor.