İran İslam Cumhuriyeti’nin hem iç hem de dış politikasındaki en kritik aktör olan Devrim Muhafızları Ordusu (Pasdaran), klasik bir askeri yapıdan çok daha fazlasını ifade ediyor. 1979 Devrimi'nden sonra rejimi korumak amacıyla kurulan bu yapı, günümüzde ekonomiden istihbarata, dış operasyonlardan teknolojiye kadar devasa bir imparatorluğu yönetiyor.
İDEOLOJİK TEMEL: ORDUDAN REJİM MUHAFIZLIĞINA
Devrim Muhafızları Ordusu, 22 Nisan 1979 tarihinde Ayetullah Humeyni'nin kararıyla resmen kuruldu. Kuruluşunun temel motivasyonu, devrim sonrası süreçte düzenli ordudan (Artesh) gelebilecek olası bir darbe ihtimalini bertaraf etmek ve yeni İslam Cumhuriyeti nizamını korumak için sadık bir ideolojik güç oluşturmaktı. 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında profesyonelleşen bu yapı, bugün devletin en sarsılmaz güvenlik sütunu.
İKİ ORDU TEK DEVLET: PASDARAN VE ARTESH FARKI
İran savunma stratejisi, "çift ordu" modeli üzerine kurulu. Düzenli ordu olan Artesh, ülkenin sınırlarını korumakla görevliyken; Devrim Muhafızları doğrudan Dini Lider Ali Hamaney’e bağlı. Bu anayasal zırh, onlara düzenli ordunun çok üzerinde bir hareket alanı, bütçe ayrıcalığı ve siyasi dokunulmazlık tanıyor.
KUDÜS GÜCÜ VE BÖLGESEL NÜFUZUN MİMARI
İran’ın sınır ötesindeki eli olan Kudüs Gücü, Orta Doğu’daki dengeleri değiştiren asıl kuvvet. Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin ardından İsmail Kaani liderliğinde faaliyetlerini sürdüren bu birim; Lübnan’da Hizbullah, Yemen’de Husiler ve Irak’taki milis gruplarla "Direniş Ekseni" ağını yönetiyor. Bu asimetrik güç, İran’ın doğrudan savaşa girmeden bölgedeki vekalet savaşlarını koordine etmesini sağlıyor.
EKONOMİK BİR DEV: HATEMU’L ENBİYA VE HOLDİNGLEŞME
Devrim Muhafızları sadece silahlı bir güç değil, aynı zamanda İran’ın en büyük holdingi. Hatemu’l Enbiya adlı dev inşaat karargahı aracılığıyla; barajlar, petrol rafineleri ve telekomünikasyon projeleri bu yapının kontrolünde. Ülke ekonomisinin %30'undan fazlasını kontrol eden Pasdaran, Batı yaptırımlarını aşmak için kurulan paravan şirketler ağını da bizzat yönetiyor.
BÜTÇEDE ASLAN PAYI DEVRİM MUHAFIZLARI'NIN
Son 5 yılın verileri, Devrim Muhafızları'nın ekonomik hakimiyetinin askeri gücünün önüne geçmeye başladığını gösteriyor. 2022 yılında bütçesi %240 oranında artırılan yapı, 2025 yılı itibarıyla resmi bütçeden yaklaşık 6 milyar dolar doğrudan pay alıyor. Ancak bu buzdağının sadece görünen kısmı; zira resmi bütçeye ek olarak, İran’ın ihraç ettiği petrolün yaklaşık %30'u doğrudan bu yapıya fon sağlamak amacıyla devrediliyor. Bu kaynak, düzenli orduya (Artesh) ayrılan payın yaklaşık iki katına tekabül ediyor.
TEKNOLOJİK GÜÇ: FÜZE VE SİHA PROGRAMI
İran’ın dünyayı tedirgin eden balistik füze programı ve Ukrayna savaşıyla dünya gündemine oturan SİHA (Şahit serisi) teknolojisi tamamen Devrim Muhafızları bünyesinde. Uzay çalışmalarından siber saldırı kapasitesine kadar her türlü yüksek teknoloji yatırımı, bu yapının stratejik önceliği konumunda.
İÇ GÜVENLİĞİN SOPASI: BESİÇ MİLİSLERİ VE SİYASET
Rejimin toplumsal tabandaki gücünü ise Besiç milisleri temsil ediyor. Milyonlarla ifade edilen bu gönüllü yapı, protesto gösterilerinin bastırılmasında ve ideolojik denetimin sağlanmasında birincil rolü üstleniyor. Hamaney sonrası dönemde İran’ın yeni liderinin kim olacağına karar verecek asıl gücün de yine bu askeri-ekonomik-siyasi yapı olacağı öngörülüyor.
