Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılıp bağımsızlığını kazanmasının ardından, Türkiye'nin 14 Ocak 1992 tarihinde Bakü'deki Başkonsolosluğunu büyükelçilik statüsüne yükseltmesiyle başlayan resmi diplomatik ilişkiler, bugün 34. yılını doldurdu. Tarihi 1918'e, Kafkas İslam Ordusu'na dayanan kardeşlik bağları, geçen 34 yılda her alanda derinleşerek stratejik ortaklığa dönüştü. Türkiye, 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olarak tarihe geçmişti.
ENERJİ VE ULAŞTIRMADA STRATEJİK ORTAKLIK
İki ülke arasındaki ilişkiler, sadece diplomatik söylemlerle sınırlı kalmayıp dev projelerle taçlandırıldı. Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Bakü-Tiflis-Kars demir yolu ve Avrupa'nın enerji güvenliğinde kilit rol oynayan TANAP, bu işbirliğinin somut nişaneleri oldu. Bugün TANAP üzerinden 10 Avrupa ülkesine Azerbaycan gazı ulaşıyor. İki ülkenin yeni vizyonunda ise Türk dünyasını birbirine bağlayacak olan Zengezur Koridoru'nun hayata geçirilmesi yer alıyor.
EKONOMİDE HEDEF 15 MİLYAR DOLAR
Karşılıklı yatırımlarda Türkiye, Azerbaycan'da petrol dışı sektörlere en fazla yatırım yapan ülke konumunda. Azerbaycan ise 20 milyar doları aşan yatırımıyla Türkiye'deki en büyük dış yatırımcılardan biri. 2024 itibarıyla 8 milyar dolara ulaşan ticaret hacminin, 15 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor. Ayrıca işgalden kurtarılan Karabağ'ın imarında 22 Türk şirketi, 5 milyar dolarlık projeyle aktif rol oynuyor.
SAVUNMA SANAYİİ VE ASKERİ İŞBİRLİĞİ
İlişkilerin en kritik boyutunu askeri işbirliği oluşturuyor. 1992'den bu yana imzalanan 100'ü aşkın askeri anlaşma, TurAz Kartalı gibi ortak tatbikatlar ve savunma sanayii entegrasyonu, Azerbaycan ordusunun NATO standartlarına ulaşmasına katkı sağladı. Özellikle 2. Karabağ Savaşı'nda Türkiye'nin sağladığı SİHA desteği ve siyasi duruş, zaferin kazanılmasında önemli bir etken oldu.
ŞUŞA BEYANNAMESİ İLE RESMİ MÜTTEFİKLİK
İlişkilerin dönüm noktası ise 15 Haziran 2021'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından imzalanan Şuşa Beyannamesi oldu. Bu belge ile iki ülke resmen müttefik ilan edildi. Bu dönemde kimlik kartıyla seyahat uygulaması da başlatılarak halkların kaynaşması sağlandı.
ZOR GÜNLERDE TEK YÜREK
Kardeşlik hukuku, felaket anlarında da kendini gösterdi. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde Azerbaycan, tüm imkanlarıyla Türkiye'nin yardımına koşan ilk ülke oldu. Arama kurtarma ekiplerinden sahra hastanelerine kadar geniş bir yardım seferberliği başlatan Bakü yönetimi, Kahramanmaraş'ta "Azerbaycan Mahallesi" inşa ederek kalıcı desteğini sürdürdü.
LİDERLER ARASINDAKİ GÜÇLÜ BAĞ
Türkiye ve Azerbaycan ilişkilerinin bu denli hızlı ilerlemesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Cumhurbaşkanı Aliyev arasındaki şahsi dostluk ve güven ilişkisi itici güç oldu. İki liderin uluslararası platformlarda sergilediği ortak duruş ve "bir millet, bir diaspora" anlayışı, Güney Kafkasya'da barışın ve istikrarın teminatı olarak görülüyor.