Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları ve İslam fıkhı kuralları doğrultusunda kurban vekaleti sürecinin işleyişi şöyle şekillendi:
KURBAN VEKALETİ NEDİR VE DİNDEKİ YERİ NASILDIR?
Kurban ibadeti, temelinde mali (ekonomik) yönü ağır basan bir ibadettir. İslam fıkhına göre, mali yönü bulunan ibadetlerin bizzat mal sahibi tarafından yapılması esas olmakla birlikte, bir başkasını aracı kılma yani vekalet yoluyla yerine getirilmesi de tamamen caizdir. Kurban vekaleti; kişinin kendi adına kesilecek olan kurbanlık hayvanın satım alım, kesim, yüzüm ve etlerinin dağıtım işlemlerini dini kurallara uygun olarak yapması için bir şahsa, kasaba veya güvenilir bir kuruma (vakıf, dernek vb.) yetki devretmesidir. Vekalet veren kişinin kesim alanında bizzat bulunma zorunluluğu yoktur.
KURBAN VEKALETİ NASIL VERİLİR? (SÖZLÜ VE DİJİTAL SÖZLERİ)
Kurban vekaletinin geçerli olabilmesi için en temel unsur "açık irade beyanı" yani kalpteki niyetin dil ile ikrar edilmesidir. Vekalet işlemi için resmi veya hukuki bir şekil şartı yoktur; sözlü, yazılı veya dijital (elektronik) yollarla kolayca gerçekleştirilebilir.
1. Yüz Yüze veya Telefonla Sözlü Vekalet Verme Sözleri
Kurban sahibi, vekil tayin edeceği kişinin (veya kurum temsilcisinin) yüzüne karşı ya da telefon vasıtasıyla şu net ifadeleri kullanarak vekaletini teslim eder:
"Allah rızası için keseceğim Kurban Bayramı kurbanımı almaya, aldırmaya, kesmeye ve kestirmeye seni vekil tayin ettim." Vekil olan kişi de bu beyana karşılık "Kabul ettim" diyerek görevi üstlenir.
2. İnternet, Mobil Uygulama ve SMS ile Dijital Vekalet
Günümüzde Kızılay, Diyanet Vakfı gibi büyük kuruluşlar üzerinden yapılan online bağışlarda süreç tamamen dijital altyapıyla yürütülmektedir. İnternet bankacılığı veya web sitesi üzerinden kurban hisse bedelini öderken karşınıza çıkan "Kurban vekaletini onaylıyorum" kutucuğunu işaretlemeniz, altına imza atmanız veya SMS şifresini girmeniz, İslam fıkhına göre yazılı/elektronik irade beyanı sayılır ve vekalet yerine geçmiş olur.
KURBAN VEKALETİ KİMLERE VERİLEBİLİR, ŞARTLARI NELER?
Kurban ibadetinin dinen kabul görmesi ve "kesilen hayvanın etinin helal olması" için vekalet verilecek kişi veya kurumlarda şu şartlar aranır:
-
Müslüman Olma Şartı: Kurbanı bizzat biçecek olan kasabın ve vekaleti alan aracı kişinin mutlaka Müslüman (veya Ehl-i Kitap) olması gerekir. İnanç boyutu net olmayan kişilere kurban emanet edilmemelidir.
-
Kesim Ehliyeti: Vekil kılınan kişinin kurban kesim usullerini (hayvana eziyet etmeme, tek hamlede kesme, besmele çekme) iyi bilmesi şarttır.
-
Kurumsal Güvenilirlik: Eğer vekalet bir vakıf veya derneğe veriliyorsa, bu kurumun etleri gerçekten muhtaçlara ulaştırdığından, parayı amacı dışında kullanmadığından emin olunmalı, şeffaf yapılar tercih edilmelidir.
HİSSELİ (BÜYÜKBAŞ) KURBANLARDA VEKALET NASIL OLUR?
Büyükbaş hayvanlarda (dana, sığır, deve) ortaklaşa girilen hisselerde en fazla 7 kişi ortak olabilir.
-
Hisseli kurbanlarda ortakların tamamının niyetinin kurban ibadeti olması (veya akika, adak, şükür olması) şarttır. Ortaklardan biri bile ibadet amacıyla değil, sadece "etlik/kasaplık et almak" amacıyla hisseye girerse, hiçbir ortağın kurbanı geçerli olmaz.
-
Kesim anında kasap, hissedarların isimlerini tek tek zikrederek veya topluca "tüm hissedarlar adına" besmele çekerek kesimi tamamlamalıdır.