Dünyanın enerji arzının yaklaşık beşte biri, Hürmüz Boğazı'ndaki bu fiili abluka nedeniyle denizde mahsur kaldı. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve İran'ın misilleme olarak boğazı kapatması, küresel tedarik zincirlerini kesti. S&P Global'e göre, 126 milyon varil petrol ve tonlarca sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), Basra Körfezi'nde tankerde bekliyor. Ancak asıl tehlike, bu tıkanıklığın hukuki ve sınai yansımalarında yatıyor.
DOMİNO ETKİSİ İLE YAYILIYOR
Küresel ekonomideki bu büyük şokun ilk hukuki yanıtı, Katar Enerji'den geldi. İran drone'larının hedef aldığı dünyanın en büyük LNG tesisi Ras Laffan'da üretim durdu ve şirket, müşterilerine ‘mücbir sebep’ bildirimleri göndermeye başladı. Katar Enerji'nin bu hamlesi, bir domino etkisinin ilk parçasıydı. İşte bu krizin sınai tesisler ve sanayi ürünleri üzerindeki sarsıcı yansımaları:
ENERJİ DEVLERİ, İTHALATÇILAR VE RAFİNERİLER VAR
Katar Enerji'nin bildiriminin hemen ardından, Hindistan'ın dev ithalatçısı Petronet'ten LNG alan GAIL, Indian Oil Corporation ve Bharat Petroleum Corporation da kendi müşterilerine ‘mücbir sebep’ ilan etti. Shell de QatarEnergy'nin ardından aynı adımı attı. ABD'li Chevron ise İsrail'deki üretimin durmasıyla bu kervana katıldı. Kuveyt Petrol Şirketi (KPC), üretimini azalttığını ve ilan etti ve aynı gerekçeye başvurdu. KPC'nin bu kararı, sadece enerji için değil, petrokimya üretimi için temel bir hammadde olan nafta sevkiyatını da durdurdu. Bu kesinti, Hindistan'ın MRPL gibi devlet rafineri şirketlerini vurdu; MRPL, mart ve nisan ayları için tüm benzin ihracatını bu kapsamda iptal etti. Bahreyn Petrol Şirketi (BAPCO) de rafinerisine yönelik bir saldırı sonrası aynı yolu izledi.
ALÜMİNYUM VE KİMYA TESİSLERİNE DE YAYILDI
Hürmüz'deki tıkanıklık, alüminyum ve kimya gibi enerjiye bağımlı ağır sanayi tesislerini de durma noktasına getirdi. Bahreyn merkezli Aluminium Bahrain, sevkiyatlarını askıya aldı ve ‘mücbir sebep’ ilan etti. Norveçli Norsk Hydro'nun Katar ortak girişimi Qatalum, üretimi kontrollü şekilde durdurdu. Çin'in kimya devi Wanhua ve Güney Kore'nin Yeochun NCC Co (YNCC), nafta hammadde tedarikindeki sorunlar nedeniyle üretimlerini asgari kapasiteye düşürerek ‘mücbir sebep’ maddesini etkinleştirdi. Singapur'daki poliolefin üreticisi TPC ise Jurong Adası'ndaki çok sayıda plastik tesisini kapattı.