Baharın uyanışını, sağlığı ve bereketi simgeleyen marteniçka (martenitsa), Mart ayı boyunca taşınan manevi bir semboldür. Beyaz rengin uzun ömrü, kırmızı rengin ise sağlık ve gücü temsil ettiği bu bileklikler, bir kutlamadan ziyade doğayla kurulan derin bir bağın ifadesidir.
MARTENİÇKA NE ZAMAN ÇIKARILIR?
Marteniçka geleneğinde bilekliğin çıkarılması belirli bir takvime değil, doğadaki değişimlere bağlıdır. İnanışa göre;
-
Leylek Görme Şartı: Mart ayı içerisinde havada uçan veya yuvasında duran bir leylek görüldüğü an marteniçka bilekten çıkarılır.
-
Kırlangıç Görülmesi: Bazı bölgelerde leyleğin yanı sıra kırlangıç görülmesi de bilekliğin çıkarılması için yeterli kabul edilir.
LEYLEK GÖRMEDEN MARTENİÇKA ÇIKARILIR MI?
Eğer Mart ayı sonuna kadar leylek görülmezse ne yapılacağı sıkça sorulan bir konudur. Geleneksel ritüele göre;
-
Leylek görülmese dahi Mart ayının son günü olan 31 Mart tarihinde bileklik çıkarılabilir.
-
Çıkarılan bileklik, dileklerin gerçekleşmesi umuduyla çiçek açmış bir meyve ağacına bağlanır, bir taşın altına saklanır veya toprağa gömülür.
-
Genel inanış, marteniçkanın asla çöpe atılmaması gerektiği yönündedir; çünkü o, doğadan gelen bir şansın temsilcisidir.
MARTENİÇKA HANGİ AĞACA BAĞLANIR?
Bileklik çıkarıldıktan sonra en yaygın uygulama, onu meyve veren veya çiçek açmış bir ağaca bağlamaktır. Ağacın tomurcuklanmış olması, dileklerin de o çiçekler gibi yeşereceğine ve hayat bulacağına işaret eder. Bu ritüel sırasında içten bir dilek tutulması geleneğin bir parçasıdır.
BABA MARTA (MARTA NİNE) VE MARTENİÇKANIN HİKAYESİ
Bulgar kültüründe "Baba Marta" olarak bilinen Marta Nine, Mart ayının değişken havasını temsil eder. İnanışa göre Marta Nine huysuzlandığında kış geri gelir, gülümsediğinde ise bahar güneşini gösterir. İnsanlar, onu neşelendirmek ve baharı erken getirmek için kırmızı-beyaz iplerden yapılan marteniçkaları takarlar.
Pijo ve Penda: Marteniçkalarda sıkça görülen iki küçük kukladan beyaz olanı (Penda) saflığı, kırmızı olanı (Pijo) ise yaşam enerjisini simgeler. Eskiden bu iplere altın veya gümüş paralar takılarak hastalıklardan korunma amaçlanırdı.