Merkezi yönetim bütçe açığı büyüyor! İşte kalem kalem gelir ve giderler...

Hazine ve Maliye Bakanlığı, merakla beklenen mayıs ayına ilişkin merkezi yönetim bütçe uygulama sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan resmi verilere göre, Türkiye'nin merkezi yönetim bütçe gelirleri mayıs ayında 1 trilyon 86,2 milyar lira, giderleri ise 1 trilyon 384,4 milyar lira olarak hesaplandı. Geçen yılın aynı ayı ile kıyaslandığında bütçe gelirlerinde gözle görülür bir düşüş yaşanırken, harcamalardaki artış trendinin devam ettiği dikkat çekti.

MAYIS AYINDA BÜTÇE GELİRLERİ GERİLEDİ GİDERLER TIRMANDI

Mayıs ayında merkezi yönetim bütçe gelirleri, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 18 oranında bir azalış göstererek 1 trilyon 86 milyar 168 milyon liraya geriledi. Buna karşılık bütçe giderleri ise durmaksızın yükselmeye devam etti ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 27 artışla 1 trilyon 384 milyar 391 milyon liraya ulaştı. Bu tablonun doğal bir sonucu olarak merkezi yönetim bütçesi sadece mayıs ayı içerisinde 298 milyar 223 milyon lira açık verdi.

Bakanlığın verilerine göre, Geçen yılın mayıs ayında merkezi yönetim bütçe giderleri 1 trilyon 89 milyar 743 milyon lira seviyesindeyken, bu yıl yaşanan yüzde 27'lik tırmanışla beraber 2026 yılı merkezi yönetim bütçe giderleri için öngörülen 18 trilyon 978 milyar 815 milyon liralık toplam ödeneğin yüzde 7,3'ü sadece bu ay içinde kullanılmış oldu. Faiz dışı dengede de ciddi bir yön değişimi gözlendi; geçen yılın mayıs ayında 346 milyar 385 milyon lira fazla veren faiz dışı denge, bu yılın aynı ayında 169 milyar 284 milyon lira açık yönünde gerçekleşti.

FAİZ HARİÇ GİDERLER VE PERSONEL HARCAMALARI ARTIŞTA

Mayıs ayındaki faiz hariç bütçe giderleri, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,3 oranında artış kaydederek 1 trilyon 255 milyar 452 milyon liraya yükseldi. Faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı ise 2025 yılının aynı ayındaki yüzde 7,7'lik seviyesini koruyarak geçen ay da değişmedi ve aynı kaldı.

Bütçenin en büyük kalemlerinden biri olan personel giderleri, mayısta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 48,1 gibi yüksek bir oranda artarak 407 milyar 509 milyon lirayı buldu. Böylece personel giderleri için bütçede öngörülen 4 trilyon 907 milyar 309 milyon liralık ödeneğin yüzde 8,3'ü harcanmış oldu.

Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri de mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 52,6 artışla 52 milyar 77 milyon liraya yükseldi ve bütçede öngörülen 599 milyar 691 milyon liralık ödeneğin yüzde 8,7'si kullanıldı. Mal ve hizmet alım giderleri alanında ise bütçede öngörülen 1 trilyon 249 milyar 568 milyon liralık ödeneğin yüzde 8,1'i harcandı; mayısta yüzde 18,5 artışla 100 milyar 813 milyon liralık mal ve hizmet alımı gerçekleştirildi.

Cari transferler mayısta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 14,8 artarak 524 milyar 363 milyon lira olurken, bütçede öngörülen 6 trilyon 870 milyar 794 milyon liralık ödeneğin yüzde 7,6'sı kullanıldı. Yatırım ve borçlanma kalemlerine bakıldığında, mayıs ayında 110 milyar 831 milyon lira sermaye gideri yapılırken, sermaye transferi 27 milyar 60 milyon lira olarak gerçekleşti. Borç verme giderlerinin 32 milyar 799 milyon lira olduğu bu dönemde, faiz giderleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 16 artışla 128 milyar 939 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

VERGİ GELİRLERİNDE MAYIS AYINDA KAN KAYBI YAŞANDI

Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin detaylarına bakıldığında, geçen yılın mayıs ayında 1 trilyon 324 milyar 971 milyon lira olan gelirler, bu yılın aynı ayında yüzde 18 azalışla 1 trilyon 86 milyar 168 milyon liraya düştü. Bütçe tahminine göre bütçe gelirlerinin mayıs ayı gerçekleşme oranı 2025'te yüzde 10,4 iken, geçen ay yüzde 6,7'ye geriledi.

En dikkat çekici düşüş ise vergi gelirlerinde yaşandı; vergi gelirleri tahsilatı geçen ay 2025'in mayıs ayına göre yüzde 22,1 azalarak 931 milyar 521 milyon liraya indi. Vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı da 2025'teki yüzde 10,7'lik seviyesinden geçen ay yüzde 6,7'ye geriledi.

Genel bütçe vergi dışı diğer gelirleri ise yüzde 22,9 artarak 129 milyar 898 milyon liraya çıktı. Özel bütçeli idarelerin öz gelirleri 19 milyar 676 milyon lira, düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri ise 5 milyar 72 mliyon lira olarak hesaplandı.

Vergi türleri itibarıyla mayıs ayında tam bir kırılma yaşandı; geçen yılın aynı ayına göre gelir vergisinde yüzde 57,4, kurumlar vergisinde yüzde 21,9, dahilde alınan katma değer vergisinde yüzde 66,1, özel tüketim vergisinde yüzde 9,5 ve damga vergisinde yüzde 8,6 azalış meydana geldi. Buna karşın banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 25,6, ithalde alınan katma değer vergisi yüzde 17,5, harçlar yüzde 31,4 ve diğer vergiler tahsilatı yüzde 3,8 oranında artış gösterdi.

OCAK-MAYIS DÖNEMİNDE BEŞ AYLIK BÜTÇE AÇIĞI 1 TRİLYON LİRAYI AŞTI

Yılın ilk beş aylık dönemini kapsayan ocak-mayıs dönemi gerçekleşmeleri, bütçedeki genel eğilimi daha net ortaya koydu. Ocak-mayıs döneminde bütçe gelirleri, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33,9 artışla 6 trilyon 277 milyar 714 milyon liraya çıkarken, bütçe giderleri de aynı dönemde yüzde 37,4 yükselerek 7 trilyon 334 milyar 713 milyon lira oldu. Bu harcamalar ve gelirler sonucunda merkezi yönetim bütçesi, ocak-mayıs döneminde toplam 1 trilyon 56 milyar 999 milyon lira açık verdi.

Ocak-mayıs 2025 döneminde bütçe giderleri 5 trilyon 339 milyar 456 milyon lira seviyesindeyken, bu yılın aynı dönemindeki yüzde 37,4'lük artışla beraber, 2026 yılı merkezi yönetim bütçe giderleri için öngörülen 18 trilyon 978 milyar 815 milyon liralık ödeneğin yüzde 38,6'sı ilk beş ayda harcanmış oldu. Faiz hariç bütçe giderleri ocak-mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 34,8 artarak 6 trilyon 72 milyar 71 milyon liraya çıktı ve faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı yüzde 37,4 olarak hesaplandı.

BEŞ AYLIK DÖNEMDE KALEM KALEM KAMU HARCAMALARI

Ocak-mayıs dönemindeki personel giderleri, yüzde 43,1 artışla 2 trilyon 104 milyar 90 milyon lira olurken, personel giderleri için bütçede öngörülen 4 trilyon 907 milyar 309 milyon liralık ödeneğin yüzde 42,9'u kullanıldı.

Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri bu dönemde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 49,3 artarak 267 milyar 333 milyon liraya yükseldi ve bütçede öngörülen 599 milyar 691 milyon liralık ödeneğin yüzde 44,6'sı tüketildi. Mal ve hizmet alım giderleri için bütçede öngörülen 1 trilyon 249 milyar 568 milyon liralık ödeneğin yüzde 37,8'i harcanırken, bu dönemde yüzde 39,7 yükselişle 472 milyar 41 milyon liralık mal ve hizmet alımı gerçekleştirildi.

Cari transferler ocak-mayıs döneminde yüzde 29,2 artarak 2 trilyon 649 milyar 667 milyon lira olarak gerçekleşti ve bütçede öngörülen 6 trilyon 870 milyar 794 milyon liralık ödeneğin yüzde 38,6'sı kullanılmış oldu. Yatırım bütçesi kapsamında söz konusu beş aylık dönemde 353 milyar 203 milyon lira sermaye gideri ve 92 milyar 988 milyon lira sermaye transferi yapıldı. Borç verme giderlerinin 132 milyar 749 milyon lira olarak hesaplandığı ocak-mayıs döneminde, faiz giderleri yüzde 51,1 gibi devasa bir artış göstererek 1 trilyon 262 milyar 642 milyon liraya ulaştı.

BEŞ AYLIK VERGİ PERFORMANSI VE GELİR DETAYLARI

Merkezi yönetim bütçe gelirleri geçen yılın ocak-mayıs döneminde 4 trilyon 689 milyar 154 milyon lira iken, bu yılın aynı döneminde yüzde 33,9 artışla 6 trilyon 277 milyar 714 milyon liraya tırmandı. Bütçe tahminine göre bütçe gelirlerinin ocak-mayıs dönemi gerçekleşme oranı 2025'te yüzde 36,6 iken, bu yılın aynı döneminde yüzde 38,6'ya yükseldi.

Vergi gelirleri tahsilatı ise söz konusu beş aylık dönemde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 32,4 artarak 5 trilyon 304 milyar 78 milyon liraya ulaştı ve vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı yüzde 38,3 olarak kayıtlara geçti.

Genel bütçe vergi dışı diğer gelirleri de bu dönemde yüzde 47,7 artarak 799 milyar 344 milyon liraya çıktı. Özel bütçeli idarelerin öz gelirleri 129 milyar 864 milyon lira, düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri ise 44 milyar 428 milyon lira olarak belirlendi.

Beş aylık dönemin vergi türleri itibarıyla performansına bakıldığında, mayıs ayındaki aylık düşüşlerin aksine, ocak-mayıs genelinde geçen yılın aynı dönemine göre tüm ana kalemlerde artış görüldü. Buna göre gelir vergisi yüzde 35,1, kurumlar vergisi yüzde 55,1, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 26,9, özel tüketim vergisi yüzde 10,6, banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 40,9, ithalde alınan katma değer vergisi yüzde 28,4, damga vergisi yüzde 41,8, harçlar yüzde 73 ve diğer vergi gelirleri yüzde 25,9 oranında artış kaydetti.