Türk tarihi ve edebiyatının başlangıç noktası olarak kabul edilen Orhun Yazıtları (Göktürk Yazıtları), sadece birer taş anıt olmanın ötesinde, Türk milletinin binlerce yıllık geçmişine ışık tutan en kıymetli yazılı mirasıdır. Tarihi süreçte Türkçenin gramer yapısı, kültürel kimliği ve devlet geleneği hakkında sunduğu bilgilerle yazıtlar, paha biçilmez bir değere sahiptir. Bu yazıtlar, geniş bir coğrafyada hüküm süren güçlü bir imparatorluğun, yani II. Göktürk Kağanlığı'nın sesini günümüze taşımaktadır.
ORHUN YAZITLARI NEREDE VE NE ZAMAN KEŞFEDİLDİ?
Orhun Yazıtları'nın coğrafi konumu ve keşif tarihi, onların önemini pekiştiren detaylardır. MS. 8. yüzyılın başlarında, II. Göktürk Kağanlığı dönemine ait olan bu anıtlar, 1889 yılında günümüz Moğolistan sınırları içerisinde, Orhun Vadisi'nde bulunmuştur. Ancak asıl dönüm noktası, bu yazıtların üzerindeki gizemli alfabenin çözülmesidir. Danimarkalı bilimci Vilhelm Thomsen, Rus Türkolog Vasili Radlof'un da yardımıyla 1893 yılında alfabeyi çözmeyi başarmış ve bu büyük keşfi 15 Aralık tarihinde bilim dünyasına açıklamıştır.
ORHUN YAZITLARI KİMLER ADINA DİKİLMİŞTİR?
Orhun Yazıtları, II. Göktürk Kağanlığı'nın tarihine damga vuran üç önemli ismin hatırasını yaşatmak üzere dikilmiştir. Bu üç anıt sırasıyla şunlardır:
-
Tonyukuk Yazıtı (716): Vezir Tonyukuk'un kendisi tarafından yazılmış ve dikilmiştir.
-
Kül Tigin Yazıtı (732): Bilge Kağan'ın ağzından, kardeşi Kül Tigin adına yazılmış ve dikilmiştir.
-
Bilge Kağan Yazıtı (735): Yeğeni Yolluğ Tigin tarafından yazılan bu anıt, Bilge Kağan'ın millete hitabını ve devlet tecrübesini içerir.
Yolluğ Tigin, Kül Tigin ve Bilge Kağan anıtlarının yazarı olarak, Türk edebiyatının bilinen ilk yazarı unvanını taşımaktadır.
TÜRKLERİN BİLİNEN İLK YAZILI ESERİ!
Orhun Yazıtları, tarih ve edebiyat açısından Türk kültürü için büyük bir hazinedir. Bu anıtlar, Türklerin bilinen ilk yazılı eseri ve edebiyatımızın ilk düz yazı örneği olarak kabul edilmektedir. Yazıtlarda kullanılan dil, yabancı etkilerden uzak, son derece gelişmiş, duru, açık ve yalın bir Köktürk Türkçesidir. Metinlerin genel üslubu, hükümdarın halkına öğütler ve uyarılar verdiği söylev (hitabet) tarzındadır ve güçlü bir nezir üslubuyla kaleme alınmıştır.
TÜRKLERİN BİLİNEN İLK ALFABESİ OLAN "GÖKTÜRK ALFABESİ" İLE YAZILMIŞTIR
Orhun Yazıtları, taşıdıkları bilgilere ek olarak biçimsel açıdan da benzersiz özelliklere sahiptir. Yazıtların büyük çoğunluğu Türklerin bilinen ilk alfabesi olan Göktürk Alfabesi (Orhun alfabesi) ile yazılmıştır. İlginç bir biçimsel detay olarak, kitabelerin genellikle dört yüzünün üçü Köktürk alfabesiyle Türkçe, kalan bir yüzü ise Çin alfabesiyle yazılmıştır. Yazıtlar, sadece edebi değil, aynı zamanda tarih, coğrafya ve Köktürk Devleti'nin yapısı hakkında güvenilir, birinci elden kaynak olma niteliği de taşımaktadır.