İran, ABD ve İsrail arasında tırmanan gerilim ve küresel ticaretin can damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın kapanması, yurt içinde tarım maliyetlerini doğrudan etkiledi. Bölgedeki jeopolitik krizin tedarik zincirinde yarattığı aksamalar ve enerji fiyatlarındaki sıçrama, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ne (Tarım-GFE) sert bir yükseliş olarak yansıdı. Nisan ayında kaydedilen bu artış, Ocak 2025’ten bu yana görülen en keskin aylık yükseliş olarak kayıtlara geçti.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, Tarım-GFE Nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 5,61 oranında artış gösterdi. Üreticinin omuzlarındaki yükü gözler önüne seren yıllık artış oranı ise yüzde 38,97 seviyesine ulaştı. Yılın ilk aylarından itibaren biriken maliyet baskısı, endekste bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 17,49’luk bir yükselişe yol açarken, son on iki aylık ortalamalar dikkate alındığında artış oranı yüzde 33,79 olarak hesaplandı.
ENERJİ VE GÜBRE FİYATLARI KONTROLDEN ÇIKTI
Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ardından küresel petrol piyasalarında yaşanan dalgalanma, tarımsal üretimin en büyük gider kalemlerinden olan enerji grubunu doğrudan vurdu. Nisan ayında aylık bazda en yüksek artış, yüzde 12,54 ile enerji ve yağlayıcılar alt grubunda gerçekleşti. Enerjideki bu yükselişi, üretim sezonunun kritik girdilerinden biri olan ve yüzde 11,51 artış kaydeden gübre ve toprak geliştiriciler alt grubu izledi.
Yıllık bazda bakıldığında ise üreticinin en çok zorlandığı kalemin gübre olduğu açıkça görüldü. Gübre ve toprak geliştiriciler grubu, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 62,77’lik rekor bir artışla yıllık değişimin zirvesine yerleşti. Tarımda maliyetleri yukarı çeken ikinci en büyük yıllık artış ise yüzde 48,44 ile yine enerji ve yağlayıcılar grubunda yaşandı.
MAL VE HİZMET ENDEKSLERİNDE YÜKSELİŞ SÜRÜYOR
Krizin derinleşmesi, tarımsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için kullanılan ana gruplardaki makası da açtı. Üretimde doğrudan kullanılan tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi, Nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 6,19 oranında artış kaydetti. Geleceğe yönelik üretim kapasitesini belirleyen tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde ise aylık yüzde 1,95’lik bir yükseliş meydana geldi.
Yıllık mukayesede ana gruplardaki artış trendi çok daha belirgin hale geldi. Tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 41,21 oranında yükselerek üreticinin girdi maliyetlerindeki genel artışı tescilledi. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yaşanan yıllık artış ise yüzde 25,80 olarak belirlendi. Uzmanlar, bölgedeki siyasi ve askeri gerilimin düşmemesi halinde tarımsal girdi maliyetlerindeki bu baskının önümüzdeki aylarda gıda fiyatlarına da yansıyabileceği uyarısında bulunuyor.
