Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan güncel verileri, Türkiye’de kadınların toplumsal ve ekonomik konumuna dair çarpıcı bir tabloyu gözler önüne seriyor. Eğitim düzeyi arttıkça işgücüne katılımın ivme kazandığı görülse de, kadınlar hala istihdamda erkeklerin gerisinde kalıyor ve yaşamın pek çok alanında şiddetle mücadele etmeye devam ediyor. Nüfusun neredeyse yarısını oluşturan kadınlar, özellikle çocuk bakımı ve ev sorumlulukları nedeniyle iş hayatından uzaklaşırken, teknoloji kullanımında ise erkeklerle arayı kapatmış durumda.
EĞİTİMİN GÜCÜ: DİPLOMA ARTTIKÇA İSTİHDAM KAPILARI AÇILIYOR
Türkiye genelinde 25 yaş ve üzeri nüfusun ortalama eğitim süresi 9,5 yıla ulaşırken, kadınlarda bu süre 8,8 yıl olarak kaydedildi. Veriler, eğitimin kadınlar için sadece bir diploma değil, aynı zamanda ekonomik özgürlük bileti olduğunu kanıtlıyor. Okuryazar olmayan kadınlarda işgücüne katılım oranı sadece yüzde 14,6’da kalırken, yükseköğretim mezunu kadınlarda bu oran yüzde 68,7’ye kadar fırlıyor. Eğitimli annelerin çocuklarının da yüzde 84,4 oranında üniversite mezunu olması, eğitimin nesiller arası bir başarı köprüsü kurduğunu gösteriyor.
İSTİHDAMDA "ÇOCUK" VE BÖLGESEL UÇURUM ENGELİ
İstihdam rakamları incelendiğinde, cinsiyetler arası uçurumun en belirgin olduğu noktalardan biri çocuk sahibi olma durumu olarak öne çıkıyor. Hanesinde 3 yaş altı çocuğu olan kadınların istihdam oranı yüzde 26,9’da kalırken, aynı durumdaki erkeklerde bu oran yüzde 90,9’a ulaşıyor. Bölgesel bazda ise Antalya, Isparta ve Burdur’u kapsayan TR61 bölgesi hem genel hem de kadın istihdamında zirvede yer alırken; Mardin, Batman, Van ve Hakkari gibi illeri kapsayan bölgeler en düşük istihdam oranlarıyla listenin sonunda bulunuyor.
KARAR MEKANİZMALARINDA KADIN TEMSİLİ YAVAŞ DA OLSA ARTIYOR
İş dünyasının zirvesindeki kadın temsili yıllar içinde yukarı yönlü bir ivme kazandı. 2012 yılında yüzde 14,4 olan üst ve orta düzey kadın yönetici oranı, 2024 yılında yüzde 21,5’e yükseldi. Benzer bir artış Borsa İstanbul’un devlerinde de gözlemleniyor. BİST 50 şirketlerinin yönetim kurullarındaki kadın üye oranı 2016’da yüzde 12,2 iken, 2025 yılı itibarıyla yüzde 18,3 seviyesine ulaştı. Bu veriler, cam tavanların henüz tamamen kırılmasa da çatlamaya başladığına işaret ediyor.
KORKUTAN GERÇEK: ŞİDDETİN EN YAKINDAKİ FAİLLERİ
Kadına yönelik şiddet araştırması, kadınların hayat boyu karşılaştığı karanlık tabloyu tüm çıplaklığıyla yansıtıyor. Kadınların yüzde 28,2’si psikolojik, yüzde 18,3’ü ekonomik ve yüzde 12,8’i fiziksel şiddete maruz kalıyor. Şiddetin en büyük faili ise ne yazık ki en yakınlar oluyor; fiziksel şiddete uğrayan kadınların yüzde 56’sı eşi veya eski eşi tarafından darp ediliyor. Eğitim seviyesi yükseldikçe ekonomik şiddet azalsa da, dijital şiddet ve ısrarlı takip gibi modern dönem sorunlarının arttığı gözlemleniyor.
TEKNOLOJİ VE GELECEK: YAPAY ZEKADA KADIN DAMGASI
Geleceğin dünyasını şekillendiren yapay zeka kullanımında kadınlar oldukça aktif bir rol üstleniyor. Üretken yapay zeka kullanan bireylerin oranı Türkiye genelinde yüzde 19,2 olurken, kadınlar yüzde 18,8 ile erkeklere (yüzde 19,4) çok yakın bir performans sergiliyor. Özellikle 16-24 yaş grubundaki genç kadınların yüzde 40,5'i yapay zeka araçlarını kullandığını belirterek, bu alanda aynı yaş grubundaki erkekleri geride bırakıyor. Beyin göçü oranlarında ise kadınların yüzde 1,6 ile erkeklerden daha düşük bir göç oranına sahip olması dikkat çekiyor.
ÖMÜR UZUN AMA SAĞLIKLI GÜNLER KISITLI
Demografik veriler kadınların erkeklerden daha uzun yaşadığını doğruluyor. 60 yaş üzerinde kadın nüfusu baskın hale gelirken, 90 yaş üstünde bu oran yüzde 70’lere yaklaşıyor. Ancak uzun yaşam, her zaman kaliteli yaşam anlamına gelmiyor. Doğuşta sağlıklı yaşam süresi kadınlarda 56,3 yıl iken erkeklerde 58,9 yıl olarak hesaplandı. Bu durum, kadınların yaşamlarının daha uzun bir kısmını sağlık sorunlarıyla mücadele ederek geçirdiğini ortaya koyuyor. Ayrıca kadınların yüzde 30,1'inin yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olması, sosyal devlet politikalarına duyulan ihtiyacı bir kez daha hatırlatıyor.
