Rize Belediyesi’nin Cumhuriyet Caddesi ile Yağlıtaş Mahallesi’ni birbirine bağlayacak yeni güzergah projesi, unutulmaya yüz tutmuş bir tarih hazinesini yeniden canlandırdı. Atatürk Caddesi’ni Kale Mahallesi’ne bağlayan bölgede yapılan kazılarda, 1940’lı yıllarda bir bölümü, 1960’larda ise tamamı toprak altında kalan "Çitanın Köprüsü"ne ulaşıldı. Köprünün üzerindeki dolgu temizlendikçe, yapının tüm sırlarını barındıran orijinal Osmanlıca kitabesi de ortaya çıktı.
VASİYET ÜZERİNE YAPILDI
Kitabeyi inceleyen Rizeli araştırmacı-yazar Recep Koyuncu, köprünün 28 Ağustos 1888 (20 Zilhicce 1305) tarihinde inşa edildiğini tespit etti. Köprünün yapım hikayesinin ardında ise duygulandıran bir vefa örneği çıktı. O dönemde Bağdat’ta ticaretle uğraşan Rizeli esnaf Zırhzade Hacı İzzet Efendi, vefatından önce memleketine bir hayır eseri kazandırılmasını vasiyet etti. İzzet Efendi’nin ölümünden beş yıl sonra varisleri, babalarının adını yaşatmak için bu vasiyeti yerine getirerek kemer köprüyü inşa ettirdi.
MEZARI BAĞDAT’TA
Arşiv kayıtlarına göre Hacı İzzet Efendi, o yıllarda Bağdat ile Rize arasında kumaş ticareti yapan köklü bir esnaftı. Kitabede yer alan bilgilere göre, İzzet Efendi ticari bir seyahat için gittiği Bağdat’ta hayatını kaybetti ve oraya defnedildi. Köprünün kitabesindeki edebi beyitlerin ise Rize’nin ünlü şairlerinden Şakir Agâhi Efendi tarafından kaleme alındığı belirlendi. Bu detay, köprünün sadece mimari değil, edebi bir değere de sahip olduğunu kanıtladı.
ASIL ADI "ÇITAĞAN"
Bölge halkı tarafından yıllardır "Çitanın Köprüsü" olarak adlandırılan yapının tapu kayıtlarındaki asıl isminin "Çıtağan Köprüsü" olduğu anlaşıldı. 1583 tarihli Tapu Tahrir defterlerinde aynı mevkide daha eski bir köprünün varlığından söz edildiğini belirten araştırmacılar, zamanla yıkılan eski köprünün yerine 1888’de bu yeni yapının inşa edildiğini kaydetti. Yol çalışmalarıyla yeniden hayat bulan tarihi köprü, Rize’nin kültürel mirasına önemli bir halka olarak eklendi.