Tekfen Holding tarafından Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yapılan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Şirketimizin sermayesinin yüzde 42,8'ine sahip olan Can Kültür Sanat Eğitim Kurumları İşletmeciliği AŞ'den öğrenildiği üzere, sahip oldukları payların tamamının devrine yönelik olarak, Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) ile satış ve devir amaçlı görüşmelere başlanmıştır. Süreçteki gelişmeler, ilgili mevzuat çerçevesinde kamuoyu ile paylaşılacaktır."

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, bugün saat 19.12 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 4,92 azalarak 89,61 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 86 dolardan alıcı buldu.

Petrol fiyatlarındaki gerilemede, ABD ile İran arasında diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesi ve Orta Doğu'da gerilimin daha fazla tırmanmayacağına yönelik beklentiler etkili oldu.

Ayrıca, piyasa oyuncularının gelecekte petrol piyasasında arz fazlası oluşabileceği beklentisini fiyatlamaya başlaması, fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturdu.

"TAM ZAFER İLAN ETTİĞİMİZDE GERÇEKTEN KAZANMIŞ OLACAĞIZ"

ABD Başkanı Donald Trump, açıklamasında İran'la anlaşma sürecinin "çok iyi" ilerlediğini belirterek, "Önümüzdeki iki hafta içinde tam zafer ilan ettiğimizde gerçekten kazanmış olacağız." dedi.

Öte yandan, İsrail ordusunun, İran'la yaşanan çatışmalar sonrasında uygulanan güvenlik kısıtlamalarının büyük bölümünü kaldırdığını duyurması da gerilimin yatışacağı beklentilerini güçlendirerek fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturdu.

Piyasalardaki iyimserliği destekleyen bir diğer gelişme ise Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn'ın açıklamaları oldu. Avn, İsrail ile ABD arabuluculuğunda yürütülen temaslarda bu aşamada saldırmazlık veya güvenlik anlaşması niteliğinde düzenlemelerin gündemde olduğunu belirterek, nihai hedefin iki ülke arasındaki düşmanlık halinin sona erdirilmesi olduğunu söyledi.

Uzmanlar, dünyanın en büyük petrol tüketicisi olan ABD'de enflasyon baskılarının hafiflemesinin, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) ilerleyen dönemde faiz indirimlerini değerlendirmesine olanak sağlayabileceğini belirtiyor.

ARTIŞ HIZI ÜST ÜSTE ÜÇÜNCÜ HAFTADA DA YAVAŞLADI

ADP'nin haftalık olarak yayınladığı güncel veri seti NER Pulse raporuna göre, özel sektör işverenleri 23 Mayıs 2026 tarihinde sona eren dört haftalık dönemde istihdamı haftalık ortalama 29 bin kişi artırdı. Bu rakam, istihdam piyasasındaki büyümenin devam ettiğini gösterse de artış hızının üst üste üçüncü haftada da ivme kaybettiğini açıkça gözler önüne serdi. Uzmanlar, bu yavaşlama eğiliminin önümüzdeki dönemde Fed'in faiz politikaları ve genel ekonomik seyir üzerinde belirleyici olabileceğine dikkat çekiyor.

HAREKETLİ ORTALAMALARDA DÜŞÜŞ TRENDİ HAKİM

Mevsimsellikten arındırılmış dört haftalık hareketli ortalama verileri incelendiğinde, istihdam değişimindeki gerileme trendi daha net bir şekilde ortaya çıkıyor. Buna göre, 9 Mayıs'ta sona eren haftada haftalık ortalama 35 bin 750 olan istihdam artışı, 16 Mayıs'ta sona eren haftada 30 bin 500 seviyesine geriledi. Gerileme serisi 23 Mayıs'ta sona eren haftada da devam ederek haftalık 29 bin kişi düzeyine kadar indi.

VERİLER YENİDEN REVİZE EDİLEBİLİR

ADP yetkilileri, paylaşılan bu son rakamların henüz öncü nitelikte olduğunun altını çizdi. Sisteme yeni ve daha kapsamlı verilerin dahil edilmesiyle birlikte, söz konusu istihdam rakamlarında yukarı ya da aşağı yönlü revizyonlar yapılabileceği belirtildi. Bu nedenle piyasa aktörlerinin kesin bir yön tayini yapmadan önce nihai verileri ve resmi tarım dışı istihdam raporunu beklemesi gerektiği ifade ediliyor.

Küresel piyasaların merakla beklediği ABD dış ticaret verileri açıklandı. ABD Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan nisan ayına ilişkin verilere göre, ülkenin dış ticaret açığı piyasa beklentilerinin altında kalarak olumlu bir sinyal verdi.

Nisan ayında aylık bazda yüzde 1,2 oranında azalan dış ticaret açığı, 55,9 milyar dolar seviyesine geriledi. Ekonomistlerin ve piyasaların bu dönem için ortak beklentisi açığın 56,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği yönündeydi. Diğer yandan, daha önce açıklanan mart ayına ilişkin dış ticaret açığı verisi ise 56,6 milyar dolar olarak revize edildi.

İHRACATTA TARİHİ ZİRVE

Nisan ayı verilerinde en dikkat çekici detay, ülkenin ihracat performansında yaşanan güçlü ivme oldu. ABD'nin ihracatı nisan ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 2,6 oranında kayda değer bir artış göstererek 327,1 milyar dolara yükseldi ve tarihi bir rekor tazeledi.

Aynı dönemde ithalat da hareketliliğini korudu ve yüzde 2 oranında artış göstererek 383 milyar dolar seviyesine ulaştı. İhracattaki artış hızının ithalatı geride bırakması, dış ticaret açığının daralmasındaki en önemli etken olarak öne çıktı.

ÇİN İLE TİCARETTE AÇIK AZALDI

Washington ile Pekin arasındaki ticaret dengesinde de nisan ayında ABD lehine bir yumuşama görüldü. ABD'nin en büyük ticaret ortaklarından biri olan Çin karşısında verdiği mal ticareti açığı, nisan ayında aylık bazda 2,6 milyar dolar azalış kaydetti. Bu düşüşle birlikte Çin ile olan ticaret açığı 12 milyar dolar seviyesine kadar gerilemiş oldu.

ABD EN ÇOK HANGİ ÜLKELERE KARŞI AÇIK VERDİ?

Nisan ayında ABD'nin en fazla dış ticaret açığı verdiği partnerlerin başında Asya ve Kuzey Amerika ülkeleri yer aldı. Ülkenin en yüksek açık verdiği ortaklar 19,3 milyar dolarla Tayvan ve Vietnam olurken, bu ülkeleri 14,8 milyar dolarla Meksika takip etti.

Avrupa Birliği ile olan ticarette 7,2 milyar dolar açık veren ABD; Kanada karşısında 6,2 milyar dolar, Almanya karşısında 5,6 milyar dolar ve Güney Kore karşısında 4,7 milyar dolar açık yazdı. Diğer açık verilen partnerler ise sırasıyla İrlanda, Japonya, Malezya, Hindistan, Fransa, İtalya ve 100 milyon dolardan az bir tutarla Suudi Arabistan oldu.

DIŞ TİCARETTE FAZLA VERİLEN ÜLKELER

ABD'nin nisan ayında ticaret fazlası, yani net ihracatçı pozisyonunda olduğu ülkelerin başında ise Hollanda yer aldı. ABD, Hollanda ile olan ticaretinde 8,5 milyar dolar artıya geçti. Bölgesel bazda Güney ve Orta Amerika ülkeleriyle yapılan ticarette 7,8 milyar dolar fazla verilirken, Hong Kong ile 6,1 milyar dolar, İsviçre ile 4,4 milyar dolar ve Singapur ile 3,1 milyar dolar ticaret fazlası elde edildi. ABD'nin nisan ayında yüzünü güldüren diğer ticaret partnerleri ise Birleşik Krallık, Brezilya, Avustralya, Belçika ve 100 milyon dolar fazla verilen İsrail olarak kayıtlara geçti.

NİSAN AYINDA MAKSİMUM BEKLENTİ 6,5 MİLYAR DOLAR

Ankete katılan ekonomistlerin verdikleri yanıtlar doğrultusunda, cari işlemler hesabının nisan ayında 5 milyar 437 milyon dolar açık vermesi öngörülüyor. Sürece dair tahminlerini paylaşan ekonomistlerin nisan ayı için cari açık beklentileri geniş bir bantta yer alırken, en düşük tahmin 4 milyar 200 milyon dolar, en yüksek tahmin ise 6,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu öngörüler, nisan ayında da dış ticaret ve ödemeler dengesi üzerindeki baskının sürdüğünü ortaya koyuyor.

YIL SONU CARİ AÇIK TAHMİNİ 50 MİLYAR DOLARI AŞTI

Ekonomistler yalnızca nisan ayına dair değil, 2026 yılının tamamına ilişkin beklentilerini de paylaştı. Yapılan tahminlerin ortalamasına göre, cari işlemler hesabının bu yıl genelinde 50 milyar 580 milyon dolar açık vereceği hesaplandı. Yıl sonu beklentilerinde ekonomistler arasındaki makasın oldukça açık olduğu görülürken, en iyimser ekonomist cari açığın 36 milyar dolar olacağını tahmin etti. Buna karşın en karamsar beklenti ise cari açığın 60 milyar doları bulabileceği yönünde gerçekleşti.

MART AYINDA YILLIKLANDIRILMIŞ AÇIK 39,7 MİLYAR DOLARDI

Türkiye'nin geçmiş dönem makroekonomik verileri hatırlandığında, cari işlemler dengesindeki hareketlilik dikkat çekiyor. Ülkenin cari işlemler hesabı, bir önceki ay olan mart ayında 9 milyar 672 milyon dolar açık vermişti. Mart ayı verileriyle birlikte yıllıklandırılmış cari açık rakamı ise 39,7 milyar dolar olarak kayıtlara geçmişti. Nisan ayı tahminleri, mart ayındaki yüksek açığa kıyasla aylık bazda bir miktar gerileme olabileceğini gösterse de, yıllık kümülatif açığın seyri açısından 12 Haziran'da açıklanacak resmi veriler kritik önem taşıyor.

İşe yerleşenlerin cinsiyet dağılımına bakıldığında, 65 bin 77’sini erkekler oluştururken, 46 bin 914’ünü ise kadın çalışanlar oluşturdu. Yılın ilk beş ayını kapsayan Ocak-Mayıs döneminde ise İŞKUR, toplamda 589 bin 894 kişinin istihdam edilmesine aracılık ederek önemli bir başarıya imza attı.

EN ÇOK İSTİHDAM İMALAT VE TURİZM SEKTÖRLERİNDE

Yılın ilk beş ayında sektörler bazında incelendiğinde, en fazla işe yerleştirme faaliyetinin sanayi sektörünün lokomotifi olan imalat alanında gerçekleştiği görüldü. Meslek gruplarına göre yapılan değerlendirmede ise işe yerleşme rekoru sırasıyla turizm ve otelcilik elemanı, silahsız özel güvenlik görevlisi ve güvenlik görevlisi mesleklerinde kırıldı. İŞKUR’un dezavantajlı gruplara yönelik istihdam desteği de hız kesmedi. Bu kapsamda Ocak-Mayıs döneminde 222 bin 318 kadın, 176 bin 767 genç, 19 bin 84 engelli ve 112 bin 265 yükseköğrenim mezunu iş sahibi yapıldı.

ÖZEL SEKTÖRDEN REKOR AÇIK İŞ TALEBİ

İşverenlerin İŞKUR’a bildirdiği açık iş sayılarında da büyük bir hareketlilik göze çarptı. Sadece mayıs ayında işverenlerden alınan açık iş sayısı 176 bin 186 olarak kayıtlara geçti. 2026’nın ilk beş ayında ise toplam açık iş talebi 894 bin 137’ye ulaştı.

Dikkat çeken en önemli detay ise bu açık işlerin yüzde 99,5 gibi neredeyse tamamına yakın bir oranının özel sektörden gelmesi oldu. Sektörel olarak 304 bin 752 açık iş ile imalat sanayisi zirvedeki yerini korurken, en çok personel aranan meslekler yine silahsız özel güvenlik görevlisi, turizm ve otelcilik elemanı ile güvenlik görevlisi oldu.

KAYITLI İŞ ARAYANLARDA GENÇ NÜFUS DİKKAT ÇEKİYOR

Mayıs ayı itibarıyla İŞKUR sistemine kayıtlı olarak iş arayan kişi sayısı 2 milyon 262 bin 894 olarak açıklandı. Kayıtlı iş arayanların yüzde 50,6’sını erkekler, yüzde 49,4’ünü ise kadınlar oluşturdu. Profilde öne çıkan en çarpıcı veri ise iş arayanların yüzde 24,1’inin 15-24 yaş grubundaki genç nüfustan oluşması oldu.

Bu süreçte vatandaşların doğru işe yönlendirilmesi amacıyla yürütülen iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri kapsamında, mayıs ayında iş arayanlarla 176 bin 209 bireysel görüşme yapıldı. Yılbaşından bu yana gerçekleştirilen toplam bireysel görüşme sayısı ise 1 milyon 368 bin 433’e ulaştı.

Ayrıca öğrencilere yönelik 7 bin 667 okul ziyareti ve işverenlere yönelik 296 bin 46 işyeri ziyareti organize edildi. İş Kulüplerinden faydalanan iş arayan sayısı ise mayıs ayında 6 bin 979 oldu.

AKTİF İŞGÜCÜ PROGRAMLARIYLA MESLEKİ EĞİTİM DESTEĞİ

İŞKUR, istihdamı artırmak ve iş gücünü nitelikli hale getirmek adına aktif işgücü piyasası programlarına da devam ediyor. Mayıs ayında düzenlenen bin 273 programa 6 bin 608 kişi katılım sağladı. Ocak-Mayıs döneminde ise düzenlenen toplam 6 bin 173 programdan 35 bin 209 kişi faydalandı.

Programlardan yararlanan kişi sayısının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,02 oranında çok küçük bir düşüş gösterdiği belirtildi. 2026 yılı genelinde düzenlenen 5 bin 402 işbaşı eğitim programına 25 bin 508 kişi katılırken, 388 mesleki eğitim kursunda ise 8 bin 784 kursiyer eğitim aldı.

Kadın istihdamı için pozitif ayrımcılık projesi kapsamında hayata geçirilen 383 projeden de 917 kadın yararlandı. Bu yıl düzenlenen mesleki eğitim kurslarında kursiyerlerin en yoğun ilgi gösterdiği ve en fazla katılım sağladığı meslekler ise sırasıyla perakende satış elemanı tezgahtarlık, market elemanlığı ve müşteri hizmetleri görevlisi asistanlığı olarak sıralandı.

Ücret alacaklarının bulunduğunu, bu durumun kendisini mağdur ettiğini öne süren işçi; kıdem ve ihbar tazminatının yanı sıra yıllık izin, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin eski işvereninden tahsil edilmesini talep etti.

ŞİRKET AVUKATI SÖZLEŞMEYİ HATIRLATTI

Davalı şirketin avukatı ise mahkemede yaptığı savunmada, iş ilişkisinin bizzat davacının kendi iradesiyle sunduğu istifa dilekçesi sonucu sona erdiğini, bu nedenle yasal olarak tazminat hakkının doğmadığını belirtti.

İş sözleşmesinde yıllık 270 saate kadar yapılan fazla çalışmaların ücrete dâhil olduğunun açıkça taahhüt edildiğini vurgulayan şirket avukatı, davacının günlük çalışmasının 8 saati aşmadığını ve görev yaptığı ülkedeki resmi hafta tatillerinde kesinlikle çalıştırılmadığını ifade ederek davanın reddini talep etti.

YEREL MAHKEME VE İSTİNAF FARKLI KARARLAR VERDİ

Davayı inceleyen İş Mahkemesi, işçinin kendi el yazısıyla kaleme aldığı dilekçede açıkça "kişisel sebepler" neticesinde işten ayrılmayı ve istifasının kabulünü talep ettiğine dikkat çekti. Mahkeme, bu ifadenin haklı fesih oluşturmadığına hükmederek kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini reddetti.

Yerel mahkemenin bu kararı üzerine işçi avukatı dosyayı istinafa taşıdı. Bölge Adliye Mahkemesi ise ezber bozan bir kararla, dilekçede her ne kadar "kişisel sebepler" ibaresi yer alsa da asıl ayrılış nedeninin ücretlerin ödenmemesi olduğunu kabul etti. İstinaf mahkemesi, bu durumu işçi açısından haklı fesih sayarak kıdem tazminatının işçiye ödenmesi gerektiğine hükmetti.

YARGITAY SON NOKTAYI KOYDU: KİŞİSEL SEBEP İŞYERİNİ BAĞLAMAZ

Bölge Adliye Mahkemesi'nin kararı sonrasında bu kez işveren tarafı dosyayı temyiz etti ve devreye Yargıtay 9. Hukuk Dairesi girdi. Dosyayı detaylıca inceleyen Yargıtay, tüm işçi ve işverenleri yakından ilgilendiren emsal nitelikte bir karara vardı.

Davacının işten ayrılırken tamamen kişisel gerekçeler sunduğunu, istifa dilekçesinde hak ettiği işçilik alacaklarının ödenmediğine dair hiçbir beyanda bulunmadığını belirten Yargıtay, işçinin bu dilekçeyi verirken iradesinin işveren yetkililerince sakatlandığını veya baskı altına alındığını da ispat edemediğini hatırlattı.

Yargıtay kararının gerekçesinde, istifa dilekçesinde yer alan kişisel sebep ifadesinin işverenden veya işyerinden kaynaklanan bir olumsuzluğu işaret etmediği, tamamen davacının kendisine ait özel bir durumu temsil ettiği vurgulandı.

Bu doğrultuda, haklı fesih sebebi olarak kabul edilemeyecek kişisel gerekçelerle işten ayrılan bir işçinin kıdem tazminatı talep edemeyeceği net bir şekilde ifade edildi. Bölge Adliye Mahkemesi'nin dosya kapsamına uymayan yazılı gerekçeyle tazminat talebini kabul etmesini hatalı bulan Yargıtay, kararın işveren lehine bozulmasına oy birliğiyle hükmetti.

Fitch Ratings tarafından yayınlanan yeni analiz, küresel ekonomiyi önümüzdeki dönemde zorlu bir sürecin beklediğini ortaya koyuyor. Savaşın yarattığı tahribat ve belirsizlikler nedeniyle ekonomik büyümenin küresel ölçekte zayıflayacağı öngörülüyor.

Bununla birlikte, tırmanışa geçen enflasyon ve yükselen tahvil getirileri piyasalar üzerindeki baskıyı artırırken, jeopolitik risklerin de zirve yapacağı tahmin ediliyor. Ancak analistler, küresel ekonomi ve finansman koşullarının son dönemde sergilediği dirençli duruşun, bu büyük riskleri bir ölçüde de olsa sınırlandırdığına dikkat çekiyor.

BÖLGESEL SEKTÖR GÖRÜNÜMLERİ AŞAĞI YÖNLÜ REVİZE EDİLDİ

Savaşın küresel tedarik zinciri ve finans koridorları üzerindeki yayılma etkilerini değerlendiren Fitch Ratings, sadece genel görünümü düşürmekle kalmadı; 5 bölgesel sektör görünümünü de "nötr"den "kötüleşiyor" seviyesine çekti. Bu genel düşüş trendinin içinde pozitif yönde ayrışmayı başaran tek ülke ise Çin oldu.

Güçlü ihracat performansının ekonomik büyümeyi desteklemesi sayesinde Çin’in görünümü "nötr" seviyesine yükseltildi. Ülkenin sahip olduğu devasa ham petrol stokları, yerel rafineri kapasitesi ve enerji kaynaklarındaki çeşitlilik, Çin'i olası bir enerji şokuna karşı koruyan en önemli kalkanlar olarak değerlendiriliyor.

ASYA-PASİFİK YAPAY ZEKAYLA AYAKTA AMA ENERJİDE KIRILGAN

Analizde Asya-Pasifik bölgesine dair de dikkat çekici tespitler yer alıyor. Bölgedeki birçok ülke, yapay zeka teknolojilerine bağlı güçlü ihracat kalemleri sayesinde ekonomik canlılığını korumaya çalışıyor. Ancak bu olumlu tabloya rağmen bölge ekonomileri, yüksek enerji yoğun yapıları nedeniyle büyük risk barındırıyor.

Özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol ve doğal gaz ithalatına olan aşırı bağımlılık, Asya-Pasifik ülkelerini jeopolitik krizler karşısında oldukça kırılgan bir pozisyona itiyor.

KÖRFEZ ÜLKELERİ AVANTAJLI KONUMDA YER ALIYOR

Orta Doğu'daki sıcak çatışma ortamına rağmen, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin çoğunun süreci daha az hasarla atlatabileceği öngörülüyor. Bu ülkeler, alternatif ihracat kanallarıyla desteklenen güçlü bilançoları ve ihtiyaç halinde ilave finansal destek alma potansiyelleri sayesinde mevcut krizde avantajlı bir konumda yer alıyor. Ancak Fitch, bölgedeki çatışmaların güvenlik mimarisi ve genel iş ortamı üzerindeki olumsuz etkilerinin uzun vadede kalıcı olacağı uyarısında bulunuyor.

DOĞU AVRUPA'DA GERİLİM SÜRERKEN GELİŞMİŞ EKONOMİLER BASKI ALTINDA

Küresel risk haritasının bir diğer sıcak noktası olan Doğu Avrupa'da da sular durulmuyor. Rusya-Ukrayna savaşı ile ABD ve diğer NATO üyeleri arasında devam eden gerilimler, bölgedeki jeopolitik risklerin sürekli yüksek kalmasına neden oluyor.

Bu küresel gerilimlerin en somut faturası ise enerji fiyatlarındaki artışla ödeniyor. Yükselen enerji maliyetleri, gelişmiş ekonomilerde büyüme ve enflasyon görünümünü doğrudan olumsuz etkilerken, hükümetlerin kamu maliyesi üzerindeki baskıyı da hissedilir derecede artırıyor.

Fitch Ratings analistleri, bu karamsar tablonun kalıcı olmayabileceğini de not ediyor. Rapora göre, ABD-İran savaşının hızlı bir şekilde diplomatik veya askeri yollarla sona ermesi halinde, küresel sektör görünümünün yeniden hızla "nötr" seviyesine dönebileceği belirtiliyor.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI İÇİN MASADA YENİ BİR ADIM YOK

Mevcut sistemde en düşük emekli maaşı 20 bin lira olarak uygulanmaya devam ediyor. Kamuoyunda bu rakamın artırılıp artırılmayacağına yönelik büyük bir merak uyanmış durumdayken, şu an için en düşük emekli maaşına yönelik herhangi bir ek zam girişimi bulunmuyor. Ancak bu durumun kalıcı olmayabileceği belirtiliyor. Ekonomi yönetiminin ve hükümetin, resmi emekli maaş zam oranlarının netleşmesinin ardından yeni bir teklif sunarak en düşük emekli maaş sınırını yukarı çekme ihtimali masada duruyor.

KÖK MAAŞLARA YÜZDE 18 CİVARINDA ARTIŞ BEKLENİYOR

NTV'nin paylaştığı kulis bilgilerine göre, en düşük emekli maaşı alan vatandaşlar için hayati önem taşıyan kök maaşlara yaklaşık yüzde 18 oranında bir artış yapılması öngörülüyor. Bu tahminlerin hayata geçmesi durumunda, uzun süredir taban maaş sarmalında kalan birçok emekli rahat bir nefes alacak.

17 BİN LİRA ALANLAR TABAN SINIRINDAN KURTULUYOR

Yüzde 18'lik zam tahmini, kök maaşı düşük olan emekliler için kritik bir eşiğin aşılması anlamına geliyor. Örneğin, mevcut kök maaşı 17 bin lira olan bir emekli, 3 Temmuz 2026 tarihinde yapılacak olan yüzde 18 civarındaki zamla birlikte yeni bir maaş seviyesine ulaşacak. Bu hesaplamaya göre söz konusu emeklinin maaşı 20 bin 60 liraya yükselecek. Böylece bu gruptaki vatandaşlar, en düşük emekli maaşı olan 20 bin liralık sınırın üzerine çıkarak bu kategoriden ayrılmış olacak.

KÖK MAAŞ BİLGİSİ SADECE E-DEVLET'TE

Maaş zamlarının netleşmesine az bir süre kala, SGK ve Bağ-Kur emeklileri kendi durumlarını kontrol etmek için dijital kanallara yöneldi. Emekliler, yasal zam oranlarının kendi gelirlerine nasıl yansıyacağını görebilmek adına temel alınan ham maaş yani kök maaş bilgilerine e-Devlet kapısı üzerinden kolayca ulaşabiliyor. Temmuz başındaki resmi açıklamalarla birlikte sistemdeki bu rakamlar güncellenerek yeni maaş tablolarını oluşturacak.

Uluslararası finans kuruluşu Morgan Stanley’nin projeksiyonlarına göre, uzay ekonomisinin 2040 yılına kadar 1 trilyon dolarlık büyüklüğü aşması beklenirken, bu süreçte en radikal ve büyük dönüşümün sağlık sektöründe yaşanacağı öngörülüyor.

Yarı iletkenler ve fiber optik gibi teknolojik alanlar da bu ekosistemden payını alacak olsa da uzayda yapılacak Ar-Ge çalışmalarının ilaç endüstrisine devrim niteliğinde katkılar sağlayacağına kesin gözüyle bakılıyor.

MİKRO LABORATUVARLAR YÖRÜNGEDE MEVZiLENDİ

Yıllardır yörüngede biyobaskı teknolojileri üzerinde Ar-Ge faaliyetleri yürüten Redwire şirketi, geçen yıl uzayda geliştirilen ilaçları ticarileştirmek amacıyla SpaceMD adıyla yeni bir marka kurdu.

Şirket, uzay ortamındaki en büyük potansiyeli ilaçların insan vücuduna uygulanma biçimlerini kökten geliştirmekte görüyor. SpaceMD CEO'su John Vellinger, şu an için ellerindeki en başarılı teknolojinin, yeni nesil ilaç formülasyon sistemi olarak adlandırılan PIL-BOX olduğunu belirtiyor.

Sektörün küresel aktörleri Eli Lilly ve Bristol Myers Squibb gibi ilaç devleriyle stratejik iş birliklerine imza atan şirket, şimdiye kadar yörüngede protein kristalleştirme işlemleri gerçekleştiren 54 mikro laboratuvarı uzaya gönderdi ve burada 37 farklı ilaç bileşiğini test etmeyi başardı.

SIFIR YERÇEKİMİ KANSER TEDAVİSİNDE ÇIĞIR AÇTI

Dünya üzerindeki yerçekimi kuvveti, ilaçların kimyasal formülasyonlarını ve moleküler yapılarını doğrudan etkilerken, uzaydaki yerçekimsiz ortamda çok daha homojen, saf ve kararlı kristaller elde edilebiliyor. Bu durum ilaçların hastalara çok daha kolay uygulanmasının önünü açıyor.

Aynı zamanda yapısal olarak daha kararlı hale gelen formülasyonlar, derin dondurucu taşımacılığı gibi yüksek maliyetli depolama ve lojistik ihtiyaçlarını da ciddi oranda azaltarak şirketlerin kâr marjlarını doğrudan olumlu etkiliyor. Uzayda ilaç geliştirme süreçlerinin miladı ise Merck firmasının 2014 yılında Uluslararası Uzay İstasyonu'nda başlattığı deneylere dayanıyor.

Şirket, dünyanın en çok satan kanser ilaçlarından biri olan Keytruda'nın yerçekimsiz ortamdaki davranışlarını inceleyerek çok daha kararlı formülasyonlar elde etmeyi başardı. Uzayda ulaşılan bu başarılı sonuçları Dünya laboratuvarlarında yeniden üretmeyi başaran Merck’in geliştirdiği yeni uygulama yöntemi, geride bıraktığımız 2025 yılında FDA tarafından da resmen onaylanarak tıp dünyasına kazandırıldı.

MİLYON DOLARLIK KAPSÜLLER VE LOJİSTİK ENGELLER

Yeniden kullanılabilir kapsüller vasıtasıyla yörüngede üretim gerçekleştiren girişimlerden Varda Space Industries'in kurucu ortaklarından Delian Asparouhov, ilaçlardaki aktif bileşenlerin gram başına çok yüksek maddi değere sahip olduğunu, bu nedenle mikro ölçekteki küçük miktarlarda üretimin bile şirketler için çok önemli ekonomik getiriler sağladığını vurguluyor.

Ancak uzaya erişim maliyetleri her geçen gün düşse de üretilen hassas maddelerin Dünya'ya güvenli bir şekilde geri getirilmesi halen oldukça pahalı ve sınırlı imkanlarla gerçekleştirilebiliyor. Diğer taraftan, birkaç yıl içinde emekliye ayrılması planlanan Uluslararası Uzay İstasyonu'na olan bağımlılık da sektörün geleceği açısından ciddi bir risk unsuru olarak değerlendiriliyor.

Küresel ölçekteki düzenleyici yasal süreçler de ticari faaliyetlerin önünde büyük bir engel oluştururken, İngiltere bu konuda elini çabuk tutarak uzayda üretilen ilaçların tescili ve kullanımına yönelik resmi bir yol haritasını şimdiden hazırlayan ilk ülke oldu.

GELECEĞİN İLK UZAY SANAYİ ŞEHRİ KURULUYOR

Uzay biyoteknolojisinin geleceğine yönelik senaryolarda uzmanlar iki farklı görüşe ayrılıyor. Bazı otoriteler, uzayda büyük ölçekli ve kitlesel bir üretimin lojistik maliyetler nedeniyle rasyonel olmadığını, bu yüzden asıl hedefin küçük miktarlarda araştırma üretimi yapıp yörüngede elde edilen formül şifrelerini Dünya'da çoğaltmak olması gerektiğini savunuyor.

Buna karşılık SpaceMD, geleneksel laboratuvar yöntemleriyle Dünya'da geliştirilmesi neredeyse imkansız olan kritik ilaç adaylarını doğrudan uzay ortamında olgunlaştırmayı hedefliyor. Varda Space Industries ise uçuş frekansını hızla artırarak tamamen yeniden kullanılabilir sistemlere geçiş yapmayı planlıyor.

Şirketin uzun vadeli vizyonu ise yörüngede kesintisiz ve sürekli üretim yapacak otonom tesisler kurmak ve gelecekte insanlığın ilk 'uzay sanayi şehrini' inşa ederek ilaç üretiminde yeni bir çağ başlatmak.

2030 HEDEFİ 10 MİLYAR DOLAR TİCARET HACMİ

Zirvenin en dikkat çekici açıklamalarından biri ticaret hacmine yönelik hedefler oldu. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye ile Suriye arasındaki ticari ilişkilerin geleceğine dair vizyoner bir hedef ortaya koyarak, iki ülke arasında 2030'lu yılların başlarında 10 milyar dolarlık bir ticaret hacmine ulaşmayı hedef olarak belirlediklerini ilan etti. Bu hedefin yakalanması için her iki ülkenin de iş dünyasına gereken tüm kolaylıkları sağlayacağını belirten Bolat, komşu iki ülkenin birbirini tamamlayan ekonomik dinamiklere sahip olduğunu vurguladı.

SINIR KAPILARINDA SEFERBERLİK BAŞLADI

Ticari ilişkilerin önündeki lojistik engelleri kaldırmak adına sınır kapılarıyla ilgili peş peşe müjdeler verildi. Bakan Bolat, İslahiye Gümrük Kapısı'nın açılması konusunda Türkiye tarafı olarak tüm hazırlıkların eksiksiz tamamlandığını ifade etti. En kısa sürede bu kapının açılış müjdesini Suriyeli mevkidaşlarıyla birlikte çalışarak verebileceklerini dile getiren Bolat, benzer bir hazırlığın doğu hattında da sürdüğünü ekledi. Nusaybin ile Kamışlı arasındaki gümrük kapısının yeniden faaliyete geçmesi konusunda da Türkiye'nin tamamen hazır olduğunu Suriyeli heyete ilettiklerini aktaran Bakan Bolat, sınır ticaretinin yeniden canlanacağını sinyalini verdi.

SURİYE'DE İSTİKRAR VE TOPRAK BÜTÜNLÜĞÜ VURGUSU

Suriye'nin içinden geçtiği normalleşme sürecine de değinen Ticaret Bakanı Ömer Bolat, komşu ülkedeki olumlu gelişmeleri takdirle karşıladıklarını belirtti. Suriye'nin kısa bir süre içinde iç barışını sağladığını, toprak bütünlüğünü yeniden tesis ettiğini ve siyasi açıdan son derece istikrarlı bir sürece adım attığını ifade eden Bolat, bu siyasi ve toplumsal istikrarın ekonomik kalkınmayı da beraberinde getireceğinin altını çizdi.

BANKACILIK VE PARA BİRİMİNDE ORTAK ADIMLAR

Ekonomik entegrasyonun en önemli ayaklarından biri olan finans sektörü için de tarihi kararlar açıklandı. Bakan Bolat, Türk bankalarının Suriye'de şube açması konusunda iki ülkenin tam bir mutabakata vardığını ve şu anda yasal mevzuatla ilgili teknik çalışmaların yürütüldüğünü açıkladı. Bunun yanı sıra, Suriye'nin egemenlik sembollerinden olan milli para biriminin basılması noktasında da iki ülke arasındaki temasların ve teknik işbirliğinin kararlılıkla sürdürüldüğü belirtildi. Finans alanındaki bu adımlar, iş insanlarının güvenli ve hızlı ticaret yapmasının önünü açacak.

DEV ANLAŞMANIN DETAYLARI VE TESLİMAT TAKVİMİ

Astor Enerji tarafından yapılan resmi açıklamaya göre, imzalanan bu büyük sözleşme kapsamında kapasiteleri 132 MVA ile 220 MVA arasında değişiklik gösteren yüksek teknolojili güç transformatörlerinin tedariki gerçekleştirilecek. 8 Haziran 2026 tarihinde resmiyete dökülen anlaşmanın Türk Lirası karşılığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru olan 46,0144 üzerinden hesaplandığında 3 milyar 312 milyon 208 bin 540,80 TL gibi devasa bir tutara ulaşıyor. ABD pazarındaki varlığını bu hamleyle daha da pekiştiren şirketin, sözleşme kapsamındaki ürün teslimatlarını 2027 yılının ikinci ve üçüncü çeyreklerinde gerçekleştirmeyi planladığı bildirildi.

ŞİRKET CİROSUNA VE FAALİYETLERİNE ETKİSİ EN ÜST DÜZEYDE

Yapılan bu stratejik hamlenin mali boyutları, şirketin genel finansal tablosu açısından da büyük bir önem arz ediyor. KAP açıklamasında, yeni iş ilişkisinin toplam tutarının şirketin 2025 yılı sonu hasılatına oranının yüzde 9,39 olduğu kaydedildi. Küresel enerji krizinin ve dönüşümünün yaşandığı bu dönemde uluslararası pazarda vites artıran Astor Enerji, söz konusu yeni iş ilişkisinin şirketin gelecekteki operasyonel gücüne ve finansal faaliyetlerine etkisinin son derece olumlu yönde yansımasının beklendiğini vurguladı. Bu ihracat başarısı, yerli üretimin küresel arenadaki rekabetçi gücünü bir kez daha gözler önüne sermiş oldu.

Piyasa aktörleri, çarşamba günü açıklanacak olan mayıs ayı ABD Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) verilerine odaklanmış durumda. Gelecek olan bu veriler, Federal Rezerv'in önümüzdeki döneme ilişkin para politikası adımlarına dair en net ipuçlarını barındırması açısından büyük önem taşıyor.

ONS ALTINDA DENGE ARAYIŞI SÜRÜYOR

Uluslararası piyasalarda spot altın fiyatı, önceki seansta son iki ayın en düşük seviyesini test etmesinin ardından hafif bir toparlanma eğilimi gösteriyor. Ekranlarda altının ons fiyatı, günlük yüzde 0,02 oranında sınırlı bir yükselişle 4 bin 329 dolar seviyesinde dengelenmeye çalışıyor.

Gün içerisindeki hareket bandına bakıldığında, en yüksek 4.351,65 dolar seviyesini gören güvenli liman, en düşük 4.313,04 dolara kadar geri çekildi. Vadeli kontratlarda ise yüzde 0,1 oranında hafif bir kayıpla 4.357,10 dolar seviyeleri kaydediliyor.

FED'İN FAİZ PATİKASINDA BEKLENTİLER DEĞİŞİYOR

Makroekonomik görünüm tarafında ise dev finans kuruluşlarının tahminleri piyasalardaki oynaklığı artırıyor. Goldman Sachs analistleri, ABD'deki güçlü ekonomik aktivite ve istihdam artışını gerekçe göstererek Federal Rezerv'in faiz oranlarını 2026 yılı boyunca sabit tutacağını öngörüyor.

Kurum, ilk faiz indiriminin ancak 2027 yılına ertelenebileceğini tahminleri arasına ekledi. Öte yandan, piyasa beklentilerini ölçen CME FedWatch verileri ise yatırımcıların aralık ayına kadar bir faiz artırımı ihtimalini yüzde 70 seviyesinin üzerinde fiyatladığını ortaya koyuyor.

DİĞER DEĞERLİ METALLERDE KARIŞIK SEYİR

Altındaki temkinli duruş emtia piyasasının geneline de yansıyor. Değerli metaller piyasasında spot gümüş fiyatı yüzde 0,7 oranında azalarak ons başına 67,71 dolara geriledi. Benzer şekilde platin fiyatları da yüzde 0,2 değer kaybıyla 1.751,39 dolardan işlem görüyor.

Buna karşın paladyum, negatif ayrışan diğer metallerin aksine yüzde 0,8 oranında bir artış kaydederek 1.213,89 dolara yükselmeyi başardı. Uzmanlar, küresel bazda petrol fiyatları ve tahvil faizlerinin gerilemesi durumunda altın için yıl sonu hedeflerinin canlı kalacağını belirtiyor.

YURT İÇİ ALTIN PİYASASINDA SON DURUM

Küresel gelişmelerin gölgesinde yurt içi altın piyasasında da sınırlı yükselişler takip ediliyor. Serbest piyasada gram altın fiyatı yüzde 0,15 oranında düşüşle 6 bin 408 lira seviyesine ulaştı.

Çeyrek altın fiyatı ise günlük yüzde 0,19 artışla 10.419,30 liradan işlem görüyor. Gün içinde en yüksek 10.426,11 lirayı, en düşük ise 10.360,04 lirayı gören çeyrek altın, haftalık bazda yüzde 2,92 gerilemiş olsa da yıllık bazda yatırımcısına yüzde 53,61 oranında getiri sağlamaya devam ediyor.

Kapalıçarşı'da Cumhuriyet altını ise günlük 91,31 lira değer kazancıyla, yüzde 0,21 yükselerek 43.106,65 liradan alıcı buluyor. Cumhuriyet altını aylık bazda yüzde 5,53 değer kaybetmesine rağmen, cari yıl genelinde yüzde 4,28 oranında prim yapmış durumda.

UZMANLARDAN 5 BİN 500 DOLARLIK YIL SONU ÖNGÖRÜSÜ

Piyasadaki mevcut durumu değerlendiren KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, altın işlemlerinin şu sıralar oldukça sakin seyrettiğini vurguladı. Yatırımcıların İran-İsrail ateşkesinin kalıcılığı konusunda şüpheci bir yaklaşım sergilediğini belirten Waterer, aynı zamanda Fed’in politika görünümünü şekillendirecek kritik ABD enflasyon verileri öncesinde piyasada temkinli bir bekleyişin hakim olduğunu ifade etti.

Merkez bankalarının güçlü talebinin altın fiyatlarını desteklemeye devam ettiğini söyleyen analist, yıl sonuna kadar 5 bin 500 dolar seviyesinin yeniden görülmesinin mümkün olduğunu, ancak bu senaryonun gerçekleşmesi için petrol fiyatları, tahvil getirileri ve ABD dolarının düşüş yönünde hareket etmesi gerektiğinin altını çizdi.

İki bakanın, Türkiye ile Kanada arasındaki ticaret ve yatırım ilişkilerinin daha da derinleştirilmesine yönelik kararlılıklarını ortaya koydukları bilgisi verilen açıklamada, "Bu doğrultuda, ticari ortaklığın ihtiva ettiği potansiyelin tam anlamıyla hayata geçirilmesini amaçlayan ve her iki ülkenin de ortaya koyduğu vizyonu yansıtan bir adım olarak Serbest Ticaret Anlaşması akdedilmesine yönelik istikşafi görüşmelerin başlatılması konusunda mutabık kalınmıştır." ifadesi kullanıldı.

HAVA ULAŞIMI, TİCARİ BAĞLARI GÜÇLENDİRECEK

Bakanların, yakın zamanda Hava Ulaştırma Anlaşması'nın kapsamının genişletilmesini memnuniyetle karşıladıklarının belirtildiği açıklamada, bu gelişmenin ülkeler arasındaki bağlantısallığı güçlendirerek yolcular, iş insanları ve ihracatçılar için yeni fırsatlar oluşturacağı, gelişmiş hava ulaşım bağlantılarının, ticari ilişkilerin güçlenmesine katkı sağlayıp ekonomileri birbirine daha da yakınlaştıracağının değerlendirildiği bildirildi.

İki bakanın, Türkiye-Kanada ilişkilerinin temelini oluşturan güçlü beşeri bağların önemini de teyit ettikleri belirtilen açıklamada, dinamik toplumların ailevi bağları ile kültürel ve eğitim alanlarındaki etkileşimlerin ticari ilişkilerin ötesine geçen kapsamlı ortaklığın temel dayanakları olmayı sürdüreceğine işaret edildi.

ENERJİ, HAVACILIK VE UZAY SEKTÖRLERİNDE İŞBİRLİĞİ HEDEFLENİYOR

Bakanların, enerji alanını işbirliğinin daha da geliştirilmesi açısından "umut vadeden bir alan" olarak gördüğü ifade edilen açıklamada, şu bilgiler verildi:

"Her iki ülkenin temiz enerji dönüşümü hedefleri doğrultusunda yenilenebilir enerji alanındaki fırsatlar ele alındı. Nükleer enerji alanındaki işbirliği imkanlarının, Kanada'nın CANDU (nükleer reaktör) teknolojisinin Türkiye'nin kaynak çeşitlendirme hedeflerine sağlayabileceği olası katkılar da dahil olmak üzere incelenmesi konusunda anlaşılmıştır."

Her iki ülkenin de dünya standartlarında yetkinliğe ve yenilikçiliğe sahip olduğu havacılık ve uzay sektöründe daha yakın işbirliği olanaklarının, savunma, güvenlik ve ilgili sanayi alanlarındaki işbirlikleri de dahil olmak üzere büyümeyi, yatırımları ve ortak teknolojik ilerlemeyi teşvik edecek ortaklıkların geliştirilmesi imkanlarının araştırılması konusunda görüş birliğine varıldığı bildirildi. Yakalanan ivmeyi sürdürmek amacıyla karşılıklı üst düzey ziyaretlerin yapılması hususunda mutabık kalındığı belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Söz konusu ziyaretler, diyaloğun daha da derinleştirilmesi, iş çevreleri arasındaki temasların artırılması ve somut işbirliği alanlarının belirlenmesi açısından önemli fırsatlar sunacaktır. Bakanlar, Türkiye ile Kanada'nın ticari ilişkileri geliştirmek, karşılıklı yatırımları teşvik etmek ve her iki ülke halkına kalıcı faydalar sağlamak amacıyla önümüzdeki dönemde de yakın işbirliğini sürdürme konusundaki beklentilerini ifade etmişlerdir."

AYLIK BAZDA EN YÜKSEK GETİRİ MEVDUAT FAİZİNDE

Yatırım araçlarının aylık performansları incelendiğinde, en yüksek reel getirinin brüt mevduat faizinde gerçekleştiği görüldü. Mevduat faizi, yurt içi üretici fiyat endeksi ile indirgendiğinde yüzde 0,35, tüketici fiyat endeksi ile indirgendiğinde ise yüzde 1,38 oranlarıyla yatırımcısına en çok kazandıran araç oldu. Aynı dönemde borsa da yatırımcısının yüzünü güldürdü. BIST 100 endeksi, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 0,31, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 1,34 oranında reel getiri sağladı.

Aylık bazda döviz, borçlanma senetleri ve altın ise yatırımcısını üzdü. Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde Euro yüzde 1,23, Amerikan Doları yüzde 1,24, Devlet İç Borçlanma Senetleri yüzde 1,60 ve külçe altın yüzde 3,78 oranlarında kayıp yaşattı. TÜFE baz alındığında da tablo değişmedi; Euro yüzde 0,22, Amerikan Doları yüzde 0,23, DİBS yüzde 0,59 ve külçe altın yüzde 2,79 oranlarında yatırımcısına kaybettirdi.

ÜÇ VE ALTI AYLIK DÖNEMLERDE ÖNE ÇIKANLAR

Üç aylık değerlendirmeler dikkate alındığında, mevduat faizinin liderliğini sürdürdüğü görüldü. Brüt mevduat faizi, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 0,61, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 1,01 oranlarında yatırımcısına en yüksek reel getiriyi sunan araç oldu. Bu dönemde en büyük kayıp ise altın cephesinde yaşandı. Külçe altın, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 14,86, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 14,53 oranlarıyla üç aylık dönemin en çok kaybettiren yatırım aracı olarak kayıtlara geçti.

Vade altı aya uzatıldığında ise borsa performansıyla zirveye yerleşti. BIST 100 endeksi, altı aylık süreçte Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 15,37, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 12,67 oranlarında yatırımcısına en yüksek reel getiriyi sağladı. Aynı dönemde en çok zarar ettiren yatırım aracı ise Amerikan Doları oldu. Dolar, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 6,49, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 8,68 oranlarında yatırımcısını kayba uğrattı.

YILLIK ŞAMPİYON KÜLÇE ALTIN OLDU

Finansal yatırım araçları yıllık olarak masaya yatırıldığında, uzun vadede en güvenli limanın külçe altın olduğu bir kez daha kanıtlandı. Yıllık değerlendirmede külçe altın, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 26,18, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 22,68 oranlarında yatırımcısına en yüksek reel getiriyi sağlayan bir numara oldu.

Yıllık bazda borsa, devlet iç borçlanma senetleri ve mevduat faizi de enflasyona karşı değerini korumayı başardı. Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde BIST 100 endeksi yüzde 19,11, DİBS yüzde 7,00 ve brüt mevduat faizi yüzde 2,90 oranlarında kazanç sağlarken, TÜFE ile indirgendiğinde BIST 100 endeksi yüzde 15,81, DİBS yüzde 4,03 ve mevduat faizi yüzde 0,05 oranında reel getiri sundu.

Buna karşılık döviz yatırımı yapanlar yıllık bazda da hüsrana uğradı. Yıllık süreçte Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde Euro yüzde 5,91 ve Amerikan Doları yüzde 9,18 kaybettirirken, TÜFE ile indirgendiğinde Euro yüzde 8,52 ve Amerikan Doları yüzde 11,70 oranlarında yatırımcısını zarara uğrattı.

İsrail ile İran arasındaki karşılıklı hamlelerin bölgesel bir savaşa yol açmayacağı, çatışmaların kontrol altında tutulacağı beklentisi risk iştahını yeniden canlandırdı. Tarafların diyalog zeminini dinamitleyecek radikal adımlara ara vermesi, yatırımcıların riskli varlıklara geri dönmesini sağlarken, "savaş fiyatlaması" ile rekor kıran emtia ve güvenli limanlarda oynaklık dikkat çekti.

Sürece dair en çarpıcı açıklama ise ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. İran ile yürütülen müzakerelerde çok iyi bir noktada olduklarını belirten Trump, önümüzdeki iki hafta içinde tam zafer ilan edeceklerini ve bunun gerçek bir kazanç olacağını vurguladı.

Trump ayrıca, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde, gerilimin topyekun bir savaşa evrilmesi durumunda İsrail'in İran karşısında yalnız kalabileceği yönünde net bir uyarıda bulunduğunu ifade etti. Bu açıklamalar piyasalardaki tansiyonu düşüren ana unsur oldu.

ENFLASYON KORKUSU HAFİFLİYOR PETROL VE TAHVİL FAİZLERİ GERİLİYOR

Jeopolitik risklerin azalmasıyla birlikte, tedarik zinciri ve enerji maliyetleri üzerinden enflasyonu körükleyen petrol fiyatlarında aşağı yönlü bir hareket ivme kazandı. Brent petrolün varil fiyatı, kayıplarını yeni işlem gününe de taşıyarak yüzde 1,1 azalışla 92,4 dolar seviyesine çekildi.

Petrol fiyatlarındaki bu rahatlama, küresel enflasyon endişelerini yatıştırırken tahvil piyasalarına da olumlu yansıdı. Enflasyon korkularıyla yüzde 4,59 seviyesine kadar tırmanan ABD 10 yıllık tahvil faizi, yeni günde yüzde 4,56 seviyesinde dengelenme çabasına girdi.

Para piyasalarında ise doların küresel ölçekteki hakimiyetinde hafif bir gevşeme gözleniyor. Çatışmaların tırmandığı dönemde hem güvenli liman algısı hem de Fed'in sıkı duruşunu koruyacağı beklentisiyle yükselen dolar endeksi, 7 Nisan'dan bu yana ilk kez 100 sınırının üzerine çıkmıştı.

Ancak gerilimin sönümlenmesiyle dün bu eşikte tutunmaya çalışan endeks, yeni günde yüzde 0,1'lik sınırlı bir kayıpla 99,9 seviyesine geri çekildi. Öte yandan ABD Merkez Bankası New York Şubesi tarafından açıklanan Tüketici Beklentileri Anketi de piyasaları destekledi. Verilere göre, Amerikalı tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi mayıs ayında yüzde 3,5'e gerileyerek fiyat baskılarının hafiflediğine işaret etti.

YAPAY ZEKA VE DEV HALKA ARZLAR WALL STREET'E ENERJİ VERDİ

ABD sermaye piyasalarında ise odak noktası teknoloji devlerinin halka arz hamlelerine kaydı. Elon Musk’ın liderliğindeki uzay ve havacılık şirketi SpaceX’in cuma günü gerçekleştireceği halka arzın hemen ardından, yapay zekanın öncüsü ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI'ın da halka arz için resmi evraklarını sunduğu haberi piyasalarda bomba etkisi yarattı.

Finans çevreleri, başvurunun onaylanması halinde OpenAI'ın piyasa değerinin 1 trilyon doları aşacağını öngörüyor. Bu devasa beklenti, yatırımcıların yapay zeka ve yüksek teknoloji sektörüne yönelik iştahını taze tutmasını sağladı. Analistler, bu ölçekteki şirketlerin borsaya kote olmasının sermaye piyasalarında derinliği artıracağını ve teknoloji rallisini sürdürülebilir kılacağını belirtiyor.

Haber akışının etkisiyle kurumsal tarafta, özellikle çip üreticilerinin hisselerinde güçlü yükselişler kaydedildi. Micron Technology hisseleri yüzde 10'a yakın prim yaparken, Broadcom yüzde 3, Nvidia ise yüzde 2 civarında değer kazandı.

Bu mikro hareketlerin sonucunda S&P 500 endeksi yüzde 0,3 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,86 yükselişle günü tamamlarken, Dow Jones endeksi yüzde 0,16'lık sınırlı bir kayıpla ayrıştı. Yeni günde de ABD vadeli kontratları pozitif seyrini koruyor.

AVRUPA BORSALARINDA MERKEZ BANKASI SIKILIĞI VE ALMANYA KRİZİ SÜRÜYOR

Avrupa tarafında ise yatırımcıların küresel toparlanmaya katılımı çok daha temkinli oldu. Bölgede petrol fiyatlarındaki düşüş ve teknoloji hisselerindeki küresel ralli olumlu karşılansa da, makroekonomik veriler ve para politikası belirsizlikleri baskı yaratmaya devam ediyor.

Avrupa Merkez Bankası’nın bu hafta gerçekleştireceği toplantıda faiz artışına gitmesine kesin gözüyle bakılırken, piyasanın merakla beklediği faiz indirimi takvimi ise ekonomideki katılık nedeniyle 2027 yılının mart ayından aynı yılın ortalarına doğru ötelendi. Bankanın açıklayacağı yeni ekonomik projeksiyonlarda büyüme verilerini aşağı yönlü revize edebileceği konuşuluyor.

Ekonomik görünümdeki bozulma, kıtanın lokomotifi Almanya'dan gelen verilerle de tescillendi. Almanya'da fabrika siparişleri, nisan ayında jeopolitik belirsizlikler ve küresel talep daralmasının etkisiyle beklentilerin iki katı hızla çakıldı.

Bu durum, özellikle otomotiv sektöründe yaşanan krizle birleştiğinde Almanya ekonomisinin ikinci çeyrekte resesyona (daralma) girebileceği endişelerini ayyuka çıkardı. Avro Bölgesi genelinde yatırımcı güveninin haziranda da yükselerek üst üste iki ay artış kaydetmesi ise teselli oldu. Karışık sinyallerle İngiltere'de FTSE 100 yüzde 0,05 ve İtalya'da FTSE MIB 30 yüzde 0,63 yükselirken, Almanya'da DAX 40 yüzde 0,58 ve Fransa'da CAC 40 yüzde 0,23 değer kaybetti.

ASYA'DA GÜNEY KORE RALLİSİ VE ÇİN'İN ALTERNATİF PAZAR BAŞARISI

Asya piyasaları, küresel teknoloji iyimserliğini en güçlü göğüsleyen bölge oldu. Özellikle yapay zeka ve yarı iletken hassasiyeti son derece yüksek olan Güney Kore borsasında Kospi endeksi, teknoloji hisselerine gelen yoğun alımlarla yüzde 7,5 gibi olağanüstü bir yükselişe imza attı. Japonya'da Nikkei 225 endeksi de yüzde 2,2’lik kazançla bu ralliye eşlik etti.

Bölgenin en büyük ekonomisi Çin’de ise mayıs ayı dış ticaret verileri öne çıktı. Verilere göre Çin'in dış ticaret fazlası mayısta 105,4 milyar dolara ulaşırken, ihracat yüzde 19,4, ithalat ise yüzde 27,4 artış gösterdi. Uzmanlar, ihracattaki bu güçlü performansın, Orta Doğu'daki çatışmaların ardından Çin'in hızla alternatif pazarlara yönelmesinden kaynaklandığını belirtiyor.

Ancak ithalattaki artışa rağmen ülkede iç talebin hala zayıf seyretmesi kırılganlık yaratmaya devam ediyor. Bu gelişmelerle Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,6 yükselirken, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 0,3'lük düşüşle negatif ayrışan tek pazar oldu.

BORSA İSTANBUL 14 BİN PUAN SINIRINDA TUTUNMAYA ÇALIŞIYOR

Yurt içi piyasalar da küresel rüzgarı arkasına alarak yeni haftaya güçlü bir başlangıç yaptı. Dün gün boyunca alıcılı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,22 değer kazancıyla 13.860,59 puan seviyesinden tamamlayarak moral buldu.

Vadeli işlem pazarında ise haziran vadeli BIST 30 kontratı akşam seansında ana seans kapanışının hafifçe altında, yüzde 0,12'lik bir düşüşle dengelendi. Döviz tarafında ise sakin seyir sürüyor; dün günü 46,1060 seviyesinden kapatan Dolar/TL, yeni günün ilk işlemlerinde bankalararası piyasada yüzde 0,2'lik sınırlı bir yükselişle 46,1150 seviyesinden işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde piyasaları etkileyecek önemli bir veri akışı bulunmadığını, yurt dışında ise Almanya ve ABD’den gelecek dış ticaret dengesi ile sanayi üretimi ve konut satış verilerinin izleneceğini belirtiyor.

Teknik açıdan BIST 100 endeksinde yukarı yönlü hareketin sürmesi halinde 14 bin ve 14 bin 100 seviyelerinin güçlü birer direnç konumunda olduğunu ifade eden uzmanlar, olası kar satışlarında ise 13 bin 700 ve 13 bin 600 puan seviyelerinin destek olarak çalışmasını bekliyor.

Yüksek mahkeme, işçinin yıllık ücretli izin kullandığı döneme denk gelen hafta tatili günlerinin, yıllık izin süresinden mahsup edilemeyeceğine hükmetti. Adalet Bakanlığı’nın kanun yararına temyiz istemi üzerine incelenen davada, işçilerin lehine çok önemli bir hak koruması sağlanmış oldu.

MAHKEMEDE 4 GÜNLÜK İZİN OYUNU BOZULDU

Dava konusu olay incelendiğinde, davacı işçinin toplamda 28 gün yıllık ücretli izin hakkı bulunuyordu. İşveren tarafından mahkemeye sunulan belgelerde, işçinin iki farklı dönemde toplamda 28 gün izin kullandığı iddia ediliyordu. Ancak Yargıtay, işçinin izne ayrıldığı tarih aralıklarını detaylıca inceleyerek büyük bir usulsüzlüğü ortaya çıkardı. İzin dönemlerine rastlayan toplam 4 gün hafta tatili bulunduğu saptandı.

Haftada 6 gün çalışma düzeni olan işyerinde, her hafta için 1 gün olan bu tatiller izin süresinden sayılınca, işçinin aslında sadece 24 gün izin kullandığı belirlendi. Yargıtay, işçinin henüz kullanmadığı 4 günlük bakiye yıllık izin hakkı olduğuna ve bu hakkın ücret olarak ödenmesi gerektiğine kesin olarak hükmetti.

4857 SAYILI İŞ KANUNU NE DİYOR?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, verdiği bu tarihi kararın yasal dayanağını 4857 sayılı İş Kanunu’na dayandırdı. Kanunun 56. maddesinin 5. fıkrasında yer alan hüküm, bu konuda hiçbir şüpheye yer bırakmayacak kadar açık bir sınır çiziyor.

Yasaya göre, yıllık ücretli izin günlerinin hesabında, izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri kesinlikle izin süresinden sayılamıyor. Yüksek Mahkeme ayrıca kararında önemli bir hukuki detayın daha altını çizerek, yıllık izin hakkının nakde, yani ücrete dönüşebilmesi için iş sözleşmesinin feshedilmiş olmasının şart olduğunu hatırlattı.

İZNİN KULLANILDIĞINI İSPAT ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜ İŞVERENDE

Bu önemli kararla birlikte iş hayatındaki ispat dengeleri de bir kez daha netleşmiş oldu. Kanun kapsamında, bir işçinin yıllık izinlerini eksiksiz ve usulüne uygun olarak kullandığını ispat etme yükümlülüğü tamamen işverene ait bulunuyor.

İşverenler, işçinin izin dönemine denk gelen resmi ve hafta tatillerini ayrı hesaplamak ve izin defterlerini buna göre tutmak zorunda kalacak. Bu karar, hak kaybına uğrayan ve izin süreleri hafta tatilleriyle eritilen milyonlarca işçi için güçlü bir koruma kalkanı oluştururken, kurallara uymayan işverenler için de ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.

SIZINTI İHTİMALİNE KARŞI ERKEN DUYURU YAPILDI

Şirketten konuya ilişkin yapılan resmi açıklamada, "S-1 Formu" olarak bilinen taslak kayıt beyanının SEC'e gizli olarak iletildiği bildirildi. Normal şartlarda gizli tutulması gereken bu başvuru sürecinin neden bu kadar erken paylaşıldığına da açıklık getirildi. OpenAI yönetimi, konunun kamuoyuna sızma ihtimalini oldukça yüksek gördüklerini belirterek, spekülasyonların önüne geçmek adına bu gelişmeyi şimdiden şeffaf bir şekilde duyurmayı tercih ettiklerini ifade etti.

HALKA ARZ ZAMANLAMASI HENÜZ NETLEŞMEDİ

Teknoloji devinin attığı bu stratejik adıma rağmen, halka arzın ne zaman gerçekleşeceği konusunda henüz kesinleşmiş bir takvim bulunmuyor. Şirket açıklamasında, halka arzın zamanlamasına ilişkin net bir karar verilmediğinin altı çizildi. OpenAI'ın masasında duran ve özel şirket yapısıyla yürütülmesinin çok daha kolay olabileceği değerlendirilen bazı kritik planlar bulunuyor. Bu stratejik planlar nedeniyle, şirketin borsaya açılma sürecinin tahmin edilenden daha uzun bir zamana yayılabileceği kaydediliyor.

KARMAŞIK BİR ÖDÜNLEŞİM SÜRECİ YAŞANIYOR

OpenAI, borsa ve kamuoyu baskısı ile yapay zekanın özgürce geliştirilmesi arasındaki hassas dengeye de dikkat çekti. Yapılan açıklamada bu durum "karmaşık bir ödünleşim" süreci olarak nitelendirildi. Ancak söz konusu gizli başvurunun, şirkete büyük bir esneklik sağladığı vurgulandı. Eğer yönetim kurulu ve ortaklar borsa hamlesini en doğru seçenek olarak değerlendirirse, bu başvuru sayesinde OpenAI çok daha erken bir tarihte kapılarını halka açma imkanına sahip olacak.

YAPAY ZEKA SEKTÖRÜNDE HALKA ARZ RÜZGARI

Yapay zeka pazarındaki bu hareketlilik sadece OpenAI ile sınırlı kalmıyor. Sektörün bir diğer küresel devi ve OpenAI'ın en büyük rakiplerinden biri olan Anthropic de geçtiğimiz hafta benzer bir hamleye imza atmıştı. Anthropic, olası halka arz süreci kapsamında SEC'e taslak kayıt beyanını gizli olarak sunduğunu açıklamıştı. Üst üste gelen bu dev başvurular, yapay zeka sektöründe küresel sermaye piyasalarına açılma yarışının resmen başladığını gösteriyor.

Türkiye gazetesinin haberine göre, yüksek mahkemenin iptal gerekçeleri ve ortaya koyduğu kriterler dikkate alınarak hazırlanan yeni faiz ayarı, Meclis gündemine gelmesi beklenen 12’nci Yargı Paketi ile hayata geçirilecek. AK Parti kaynakları, mağduriyetleri önleyecek yeni oranlar için çalışmaların hızlandığını belirtti.

ENFLASYON KARŞISINDAKİ ERİME MAĞDURİYET YARATIYORDU

Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçesinde, hak edildiği hâlde zamanında alınamayan paranın ödeneceği tarihe kadar geçen sürede hak sahibinin ciddi bir hak kaybına uğradığı vurgulanmıştı. Yüksek mahkeme, enflasyonun etkisiyle paranın değer kaybetmesinin, vatandaşa makul olanın ötesinde bir ekonomik yük ve kayıp getirdiğine dikkat çekmişti.

Ayrıca mevcut sistemde, enflasyon karşısında yaşanan bu değer kaybının önlenmesi ya da telafi edilmesi için etkili bir hukuk yolunun bulunmadığı da iptal kararının en önemli dayanaklarından biri olmuştu.

SÖZLEŞMEDEN KAYNAKLANMAYAN BORÇ NE ANLAMA GELİYOR?

Kamuoyunda tam olarak neyi kapsadığı merak edilen 'sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkisi' günlük hayatta sıkça karşılaşılan birçok mağduriyeti kapsıyor. Örneğin, bir trafik kazasında kusurlu olan tarafın karşı aracın hasarını ödememesi durumunda ortaya çıkan borç bu kapsama giriyor.

Benzer şekilde, üst kattaki dairenin banyo tesisatının patlaması sonucu alt kattaki komşunun evine verilen zararın karşılanmaması da bu tür bir borç ilişkisi olarak tanımlanıyor.

Sadece maddi değil, manevi zararlar da bu başlık altında yer alıyor; sosyal medyada bir kimse hakkında asılsız iddialar ortaya atarak onun ticari itibarını veya onurunu zedeleyen, kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminata hükmedilen durumlar da sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkisi olarak nitelendiriliyor.

İşte bu ve benzeri olaylarda mahkemece bağlanan tazminatlara bugüne kadar yıllık yalnızca yüzde 12 faiz uygulanabiliyordu.

9 AYLIK SÜRE 1 EYLÜL’DE DOLUYOR

Anayasa Mahkemesinin yasal boşluk doğmaması adına verdiği 9 aylık sürenin 1 Eylül tarihinde dolacağını hatırlatan iktidar partisi kaynakları, takvimin sıkışması nedeniyle düzenlemenin 12’nci Yargı Paketi'ne dahil edildiğini kaydetti.

Yeni düzenleme ile birlikte, sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkilerinde uygulanacak faiz oranı, hak sahiplerinin enflasyon canavarına ezdirilmeyeceği ve enflasyon seviyesinin altında kalmayacağı bir modelle yeniden şekillendirilecek. Böylece davaların uzaması durumunda bile hak sahiplerinin parası değerini korumuş olacak.

Bakan Şimşek, özellikle Orta Doğu'da devam eden savaşın enerji fiyatları ve enflasyon üzerindeki yansımalarına dikkat çekerek, yaşanan şokun enflasyona en az 5 puanlık ek baskı oluşturduğunu söyledi.

Şimşek'in konuşmasından öne çıkan başlıklar şu şekilde:

SAVAŞIN ENFLASYONA ETKİSİ

Hürmüz Boğazı'nın çevresinde ciddi petro kimya üretimi var. Gübre üretiminin 3'te 1'inden fazlası orada. Gübreden çip üretimine kadar aklınıza gelen birçok ham madde ya orada işleniyor ya da ham madde orada. Endişeyle izlemek zorundasınız. Dünyanın her yerindeki fiyatlamayı etkiliyor. Mesela giyimde artış görüyorsunuz. Giyimdeki polyester petro kimya ürünü. Birinci etkiler var. Petrol fiyatları birincil etkiler. Bir de ikinci etkiler var. Bu şok dünyada çok boyutlu bir şok. Küresel büyümeyi etkiliyor. Enflasyon yükseliyor. Enflasyonun yükselmesi küresel faizleri etkiliyor. Bu büyümeyi etkiliyor. Bizim gibi petrol, petro kimya ürünlerini dışardan temin eden ülkelerin dış dengesini bozuyor. Bu nedenlerle çok yönlü bir şok. Ticaretimiz etkileniyor. Bu bölge bizim ihracat yaptığımız bir bölge. Dolaylı etkiler çok boyutlu.

Biz yoğun bir şekilde takip ediyoruz. Başlangıçta beklenti şuydu; birkaç hafta içerisinde bitecek. 200 gün oldu. Dolayısıyla bu şok öngörülenden uzun sürdü. Küresel petrol arzına baktığımızda bugünkü şokun etkisine baktığımızda geçmişte yaşanan şokların etkisinden daha büyük. Bu şok olmasaydı enflasyon yüzde 20'nin bir tık altıyla yüzde 20'nin bir tık üzerinde olma ihtimali yüksekti. Bugünkü fiyatlamalara baktığımızda en az 5 puanlık ilave bir etki var. Bu süreç uzadıkça etkileri daha yoğun olabilir.

OVP VE ENFLASYON HEDEFLERİ

Dünya karmaşıktır. Dünya karmaşık olduğu için ekonomistler modeller yapar. Dünyayı basitleştirirler. Örneğin ne diyoruz, petrolün varil fiyatı 90 dolar olursa, enflasyon şu olur, bu olur diye varsayımda bulunuyoruz. Her ihtimale karşı senaryo yapıyoruz. Geçen sene OVP'yi yaptığımızda piyasa ne bekliyordu? Uluslararası kurumlar ne bekliyordu? 2026'da petrolün varil fiyatı 65 dolar bekleniyordu. 118 doları buldu. Bu şokları öngörüp program yapmamız mümkün değil. Ben bahane bulmuyorum. Geçen sene zirai don yaşadık. Meyveyi çok kötü vurdu. Yazın da kuraklık yaşadık. Bunlar etkilemiyor dersem doğru olmaz. Enflasyon hedeflerini tutturamadığımızda bunlara da sığınmam. Çünkü yapısal konular da var. Savaşın etkisi önemli. Yönetilebilir bir şok. OVP'nin tasarımı, önemli makro riskleri yönetmekle ilgiliydi. 2023'te çok büyük bir deprem oldu. Türkiye'nin çok büyük kaynak ihtiyacı vardı. Kaynağı piyasadan elde etmeseydiniz enflasyonun 3 haneye çıkma ihtimali vardı. İşte bu programın tasarımındaki amaç bu yüksek riskleri yönetmekti. 2023-2024'te önceliği makro finansal ihtiyaca verdik. 2024-2025'te amaç dezenflasyonun başlaması, cari dengenin yönetilebilir düzeyde tutulmasıydı. Biz tamponlar inşa ettik. Şoklara karşı rezerv biriktirdik.

REZERVLERDEKİ ARTIŞA DİKKAT ÇEKTİ

Bu coğrafya zor bir coğrafya. Her zaman da şoklar yaşanıyor. Birinci olarak şoklara karşı tampon oluşturduk. Burada rezerv birikimi var. Rezerv biriktirdik. Brüt rezervlerimiz 2023'ün ortasında yaklaşık 98,5 milyar dolardı. Şubat sonunda zirvede 210 milyar dolara kadar çıktı. Tabii ki savaşın etkisiyle şu anda 160 milyar dolar seviyesinde. Ancak 160 milyar dolar bile düşmüş haliyle, 2023 ortasına göre çok ciddi bir artışı ifade ediyor. Ciddi bir rezerv midir? Elbette bu şokun etkisi önemli ölçüde yaşandığı için seviyeler gerilemiş olsa da mevcut düzeyler yine değerlidir, önemlidir. Nereden baktığınıza göre değişik ölçütler var. Mesela normalde rezervlerin üç aylık ithalata yetmesi yeterli kabul edilir. Bizim şu anda rezervlerimiz yaklaşık beş aylık ithalata karşılık geliyor.

KKM'NİN ETKİSİ VE BÜTÇE DİSİPLİNİ

Türkiye'nin bilançosu, sadece Kur Korumalı Mevduat üzerinden 143 milyar dolar iyileşmiş oldu. Dolayısıyla bugün o dönemdeki gibi bir durum yok. O dönemde yaşanacak ciddi bir kur hareketinin, Merkez Bankası tarafından açıktan para basılarak karşılanması gerekiyordu. Bu da enflasyonist bir etki oluşturuyordu. O dönem artık geride kaldı.

Bütçe de çok önemlidir. Size basit bir örnek vereyim. Geçen sene bütçe açığını, milli gelirimiz 100 liraysa 2,9 liraya düşürdük. Halbuki 2023 ortasında; deprem olmuş, seçimden çıkılmış, EYT uygulanmış, KKM devam ediyor. Önümüze konulan tablo şuydu: Eğer tedbir alınmazsa, milli gelir 100 liraysa bütçe açığı 9,8 lira olacaktı. Biz o yıl aldığımız tedbirlerle bunu 5 liraya düşürdük. Tabii tedbir alınca genelde insanlar bundan hoşlanmaz. Tedbirleri istemezsiniz. Maliye bakanları da bu nedenle çok popüler olmaz. Ama o tedbirleri almasaydık olmazdı. Hem tasarruf hem de diğer tedbirler vardı. Çünkü başka yolu yoktu.

DEPREM HARCAMALARI VE MALİ ALAN

Bugünkü fiyatlarla şu ana kadar deprem için 4,1 trilyon lira harcamışız. Bu çok büyük bir rakam. Dolar karşılığı yaklaşık 93 milyar dolar. Bakın, bu 93 milyar dolar deprem bölgesiyle ilgili yaptığımız harcamalar. Ve bunların tamamı bütçeden karşılandı.

Bu harcamayı yapmamıza rağmen geçen yıl bütçe açığını düşük seviyede tutabildik. Avrupa Birliği'nin Maastricht kriteri vardır. Dünyada referans kabul edilen uygulamalardan biridir. Buna göre bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 3'ün altında ya da yüzde 3 seviyesindeyse oldukça iyi kabul edilir. Geçen yıl dünyadaki gelişmekte olan ülkelerin ortalama bütçe açığının milli gelire oranı yüzde 5,9 oldu. Bizde ise bu oran yüzde 2,9 gerçekleşti. Yani Maastricht kriterinin de altında kaldık.

Şimdi diyeceksiniz ki bunun ne faydası var? Bu kadar sıkılaşmanın ne faydası var? Bakın, savaş başladı ve petrol fiyatları hızla yükseldi. Biz de bu şoka karşı hangi tedbirleri alabileceğimizi değerlendirdik. Kısa vadeli, orta vadeli ve uzun vadeli tedbirleri her zaman birlikte düşünürüz.

EŞEL MOBİL SİSTEMİ DEVREYE ALINDI

Cumhurbaşkanımızın takdiriyle eşel mobil sistemini devreye aldık. Bu sistem sayesinde petrol fiyatlarındaki artışın vatandaşa tam olarak yansımasını engelledik. Öyle dönemler yaşadık ki petrolün varil fiyatı 115, 120 hatta 118 dolar seviyelerine kadar çıktı. Bu seviyelerde fiyatların pompaya tamamen yansıması durumunda akaryakıt fiyatları çok daha yüksek olacaktı.

Savaştan bir gün önce Ankara'da mazotun litre fiyatı yaklaşık 60 liraydı. Benzin de yaklaşık 59 lira seviyesindeydi. Eğer o dönemde fiyat artışlarını tamamen yansıtsaydık, mazotun litre fiyatı 95 liranın üzerine çıkacak, benzin ise 80 lira civarına ulaşacaktı.

Biz ne yaptık? Bütçeyi iyi yönettiğimiz için, tasarruf tedbirleri aldığımız için, zamanında yaptığımız düzenlemeler ve kayıt dışılıkla mücadele sayesinde eşel mobil sistemini devreye soktuk. Böylece vatandaşlarımızı, esnafımızı ve ihracatçılarımızı bu şoka karşı önemli ölçüde koruduk. Çünkü yurt içinde taşımacılık kamyonlarla yapılıyor. Bu sadece otomobil kullanan vatandaşları ilgilendiren bir konu değil. Üreticiyi, ihracatçıyı, esnafı ve tüm ekonomiyi etkileyen bir konu.

Ham petrol fiyatlarındaki artışın pompaya tam olarak yansımasını engelledik. Yaklaşık yüzde 75 oranında vergi gelirinden feragat ederek vatandaşımızı, esnafımızı, ihracatçımızı ve üreticimizi bu şoka karşı koruduk. Şimdi bütçenizde alan olmasa bunu yapamazsınız