Yapay zekâ tabanlı sohbet uygulamalarının ruh sağlığı alanında kullanımının hızla yaygınlaştığı ortaya çıktı. Özellikle gençler arasında kaygı, ilişki sorunları, ayrılık süreçleri ve önemli kararlar öncesinde ChatGPT'den duygusal destek alma eğilimi giderek artarken, psikologlar bu durumun bazı riskleri de beraberinde getirdiği uyarısında bulunuyor.
DUYGUSAL DESTEK EN YAYGIN KULLANIM ALANI OLDU
Euronews’de yayımlanan haberde; Harvard Business Review'un yayımladığı rapora göre, üretken yapay zekânın en yaygın kullanım amacı "duygusal destek ve arkadaşlık" olarak öne çıktı. Bu kullanım alanı, kişisel yaşamı düzenleme, yaşam amacı arayışı ve sağlıklı alışkanlıklar edinme gibi diğer başlıkları geride bıraktı.
İspanya'da 2025 yılında gerçekleştirilen Línea Directa araştırmasına göre ise 16-19 yaş grubundaki gençlerin yüzde 90'ı sağlık bilgisi edinmek için teknolojiden yararlanıyor. Katılımcıların yüzde 24,8'i ise sağlık sorunlarında ilk başvuru yöntemi olarak dijital öz değerlendirme araçlarını tercih ediyor.
Meksika'da yayımlanan AXA Mind Health Report'un altıncı raporuna göre de toplumun yüzde 71'i ruh sağlığıyla ilgili destek ararken yapay zekâ araçlarından faydalandığını belirtiyor.
Bu eğilim, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) dünya genelinde 1 milyardan fazla insanın psikolojik iyi oluşunu etkileyen bir ruh sağlığı sorunu yaşadığı yönündeki verileriyle aynı döneme denk geliyor.
"İNSANLAR YARGILANMADAN KONUŞABİLECEKLERİ BİR ALAN ARIYOR"
Meksikalı psikolog María Fernanda Cruz Urquiza, giderek daha fazla kişinin özellikle ilişki sorunları ve ayrılık süreçlerinde önemli kararlar almadan önce ChatGPT'ye danıştığını belirtiyor.
Urquiza'ya göre bunun temel nedenlerinden biri, yapay zekânın günün her saati ulaşılabilir olması ve kullanıcıyı sürekli onaylayan bir iletişim dili kullanması. Kullanıcıların yargılanma korkusu yaşamadan düşüncelerini paylaşabilmesi ve anında yanıt alabilmesi, özellikle kaygı yaşayan bireyler için cazip bir seçenek oluşturuyor.
Psikoterapist Cecilia Paredes Aldama ise danışanlarının terapiyi tamamen bırakıp ChatGPT'ye yöneldiğini gözlemlemediğini, ancak uygulamayı mesaj hazırlama, daha etkili iletişim kurma veya zor konuşmalara hazırlanma amacıyla kullandıklarını ifade ediyor.
"İLK DESTEK OLABİLİR, TERAPİ OLAMAZ"
Her iki uzman da yapay zekânın belirli durumlarda fayda sağlayabileceği görüşünde birleşiyor.
Paredes, yapay zekânın zaman yönetimi, öncelik belirleme veya iş yaşamında sınır koyma gibi konularda kaygıyı geçici olarak azaltabileceğini ancak sorunun kaynağını ortadan kaldırmadığını vurguluyor. Urquiza ise özellikle psikolojik destek hizmetine erişemeyen veya henüz duygu düzenleme becerileri gelişmemiş kişiler için ChatGPT'nin düşük maliyetli bir ilk destek aracı olabileceğini ifade ediyor.
Ancak uzmanlar, bu desteğin profesyonel psikoterapiyle karıştırılmaması gerektiğinin altını çiziyor.
SÜREKLİ ONAYLAMA RİSKİ
Uzmanların en fazla dikkat çektiği noktalardan biri ise yapay zekânın kullanıcılarla kurduğu iletişim biçimi.
Paredes'e göre psikoterapi, kişinin düşünce ve davranışlarını gerektiğinde sorgulamasını sağlarken, yapay zekâ çoğu zaman kullanıcıyı doğrulayan ve çatışmadan kaçınan bir yaklaşım sergiliyor. Bu durumun zamanla bireyin kendi gerçekliğini yanlış değerlendirmesine, hatalı düşüncelerini güçlendirmesine ve bazı durumlarda narsistik eğilimleri beslemesine yol açabileceği belirtiliyor.
Urquiza da ChatGPT'nin "aşırı empatik" bir yapıya sahip olduğunu, bunun kısa vadede rahatlatıcı olsa da uzun vadeli terapötik değişim sağlamadığını ifade ediyor.
İNSAN BAĞI HÂLÂ VAZGEÇİLMEZ
Uzmanlar, yapay zekânın gelişmiş bilgi kapasitesine rağmen psikoterapinin temel unsuru olan insan ilişkisini taklit edemeyeceği görüşünde birleşiyor.
Paredes, utanç, suçluluk ve duygusal acı gibi yoğun hislerin ancak başka bir insanla güven ilişkisi içinde paylaşılmasıyla hafifleyebileceğini belirterek, "İnsan ilişkisel bir varlıktır ve yapay zekâ bu bağı hiçbir zaman yerine koyamaz." değerlendirmesinde bulunuyor.
Urquiza ise kişiler arası nörobiyoloji çalışmalarına atıfta bulunarak gerçek terapötik değişimin iki insan arasındaki etkileşim ve duygusal rezonans sayesinde gerçekleştiğini, bunun yapay zekâ tarafından üretilemeyeceğini vurguluyor.
Uzmanlar, ChatGPT gibi yapay zekâ araçlarının düşünceleri organize etme, bilgi edinme veya geçici destek sağlama konusunda yararlı olabileceğini kabul ederken, duygusal sıkıntının uzun süre devam etmesi ya da günlük yaşamı etkilemesi durumunda mutlaka ruh sağlığı uzmanına başvurulması gerektiğini ifade ediyor.
Yorumlar
0