Taliban, 119 maddelik yeni Ceza Usul Kanunu’yla yalnızca bir yasa çıkarmadı; toplumu kölelikten kadınların eğitim yasağına, mezhep baskısından sınıf temelli cezalara kadar baştan aşağı kontrol altına alan bir rejim şemasını yürürlüğe koydu. Kanun, duyurulmadan, tartışılmadan, gizlice uygulanmaya başladı.
Yeni düzenlemeler, The Diplomat ve insan hakları örgütlerinin sızdırdığı belgelere göre hukuku, vatandaşların değil Taliban yönetiminin korunması için tasarlıyor. Avukata erişim, adil yargılanma, susma hakkı gibi modern hukuk devletlerinde temel kabul edilen hiçbir ilke bu kanunda yok. Suçun kanıtı çoğu zaman zorla alınmış itiraf.
KÖLELİK YASADA TANIMLANDI, TOPLUM SINIFLAŞTIRILDI
En sert eleştiriyi hak eden maddeler, köleliği hukuken tanıyan bölümler. Metinde “efendi” ve “köle” kavramları açıkça yer alıyor. Kölelerin cezalandırılması “efendilerinin yetkisi” olarak tanımlanıyor. Ülke, din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf olarak dört toplumsal kategoriye ayrılıyor ve kişinin işlediği suçun cezası bu sınıfa göre belirleniyor. Din alimlerine sadece uyarı verilirken, alt sınıftaki bir birey aynı eylem için bedensel şiddet içeren cezalarla karşılaşıyor.
Taliban’ın yeni yasası muhalifleri tamamen hedef alan hükümler de içeriyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilere ölüm cezası verilebiliyor. Bu kişileri ihbar etmeyenler de hapse atılabiliyor. Vatandaşlara “günah” gördüklerinde bireysel cezalandırma yetkisi verilmesi ise hukuki olmaktan çok toplumsal şiddeti teşvik eden bir uygulama olarak değerlendiriliyor.
KADINLARA VE ÇOCUKLARA AĞIR HÜKÜMLER
Kadınlar ve çocuklara ilişkin maddeler de aynı derecede ağır. Kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklanıyor. Bir baba, 10 yaşındaki oğlunu “namaz kılmayı ihmal ettiği” gerekçesiyle cezalandırabiliyor. Dans etmek ve dans edilen bir ortamda bulunmak dahi suç sayılıyor. “Ahlaksızlık yerleri” adı altında hangi mekanların yıkılacağı ise belirsiz bırakılarak keyfi müdahalenin önü açılıyor.
Hanefi mezhebini ülkenin tek geçerli dini referansı olarak tanımlayan kanun, mezhebini terk eden kişileri hapis cezasıyla cezalandırıyor. Bu madde, dini özgürlükleri yok eden bir baskı aracına dönüşmüş durumda.
Birleşmiş Milletler Afganistan İnsan Hakları Özel Raportörü Richard Bennett, düzenlemelerin Afgan halkı için “son derece kaygı verici” sonuçlar doğuracağını belirtiyor. Taliban ise 2021’den bu yana, dünya gündeminden uzaklaştığı her anda bu tür ağır ve geri dönüşü olmayan yasaları uygulamaya sokarak rejimini derinleştiriyor.