Bridgewater Associates’in kurucusu yatırımcı Ray Dalio, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşı küresel düzenin "kırılma noktası" olarak tanımladı. Dalio’ya göre Hürmüz Boğazı’ndaki hakimiyet mücadelesi, sadece bir enerji krizi değil; Amerikan liderliğindeki dünya düzeninin ve doların rezerv para statüsünün nihai sınavı.
"HÜRMÜZ BOĞAZI AMERİKA'YI BİTİREBİLİR"
Ray Dalio, kişisel blogunda yayımladığı "Hürmüz Boğazı Amerika'yı Bitirebilir: Nihai Savaş" başlıklı makalesinde, Washington’ı bekleyen makroekonomik ve jeopolitik faturayı mercek altına aldı. Savaşlarda her zaman büyük sürprizler yaşandığını ancak bu krizin merkezinde "Hürmüz Boğazı’nı kimin kontrol edeceği" sorusunun yattığını belirten Dalio, durumu tarihi bir paralellikle analiz etti.
TARİHİ UYARI: "YENİ BİR SÜVEYŞ KRİZİ"
Dalio’nun analizindeki en vurucu bölüm, Hürmüz krizini imparatorlukların çöküş süreçleriyle kıyasladığı kısım oldu. Trump yönetiminin boğazın kontrolünü İran’a bırakması durumunda ABD’nin savaşı kaybetmiş sayılacağını vurgulayan Dalio, şu uyarıyı yaptı:
"Tarih okumalarım bana gösteriyor ki; ABD'nin bu şekilde kaybetmesi, 18. yüzyılda Hollanda ve 17. yüzyılda İspanya imparatorluklarının yaşadığı çöküşlere ve Birleşik Krallık için 1956 Süveyş Kanalı Krizi'nin ifade ettiği anlama benzer bir kırılma yaratacaktır. Dünyanın rezerv parasına sahip hakim gücü askeri ve finansal kontrolünü kaybettiğini gösterdiğinde, müttefiklerin ve kreditörlerin güven kaybına, rezerv para statüsünün yitirilmesine, borç varlıklarının satılmasına ve para biriminin (özellikle altına karşı) zayıflamasına dikkat edin. İnsanlar ve finansal akışlar hızla kazanana koşar."
TRUMP'IN HÜRMÜZ ÇIKMAZI
Dalio’ya göre bu savaş, tarafların "acıya dayanma kapasitesinin" test edildiği bir süreç. İran’ın varoluşsal bir intikam savaşı verdiğini ve "ölmeye hazır olduğunu" belirten ünlü yatırımcı, Amerikalıların ise yüksek benzin fiyatları ve yaklaşan seçimlerin siyasi baskısı altında olduğuna dikkat çekti.
İki Senaryo, İki Sonuç:
-
Pes Etme Senaryosu: Eğer Washington, İran’ın savaşı uzatarak ABD kamuoyunun acı eşiğini zorlama stratejisine boyun eğerse, bu ABD için küresel hegemonyanın sonu anlamına gelecek.
-
Güç Gösterisi Senaryosu: Trump, Hürmüz Boğazı’nı serbest geçişe açıp İran tehdidini bertaraf ederse; tıpkı Ronald Reagan dönemindeki gibi ABD gücüne ve para birimine olan güven muazzam ölçüde artacak.
MASA DEVRİLDİ, SÖZLEŞMELER ÇÖP OLDU
Diplomatik çözüm yollarının artık tükendiğini savunan Dalio, mevcut sözleşmeleri "değersiz" olarak nitelendirdi. Tarafların, kimin kazanıp kimin kaybettiğini net bir şekilde ortaya koyacak bir "Nihai Savaş" sürecine sürüklendiğini savundu. İran’ın bölgedeki enerji tesislerini "küle çevirme" tehdidi, askeri tırmanışın en şiddetli aşamasının henüz yaşanmadığının bir işareti.
Dalio analizini, krizin tarihteki "Büyük Döngü"nün bir parçası olduğunu vurgulayarak noktaladı. ABD’nin şu anda "aşırı finansal genişleme" içinde olduğunu belirten milyarder isim, dünyanın hiçbir ülkesinin aynı anda birden fazla cephede (Çin, Rusya, Ukrayna, Orta Doğu) savaşı sürdürecek kapasitesinin olmadığını hatırlattı:
"Hürmüz Boğazı'ndaki bu nihai kırılma, küresel ticaret ağlarından jeopolitik ittifaklara kadar dünyayı geri döndürülemez bir şekilde değiştirecek."