Türkiye ekonomisinin kalbinin attığı Borsa İstanbul, resmi açılışını Aralık 1985'te gerçekleştirmesinin ardından 3 Ocak 1986'da Cağaloğlu’ndaki binasında sadece 19 hisse senedi ile mütevazı bir başlangıç yaptı. O dönemde işlemlerin manuel yürütüldüğü ve endekslerin haftalık periyotlarla hesaplandığı bu yapı, aradan geçen 40 yılda teknolojik ve kurumsal bir devrim yaşadı. Bugün gelinen noktada, 241’i Yıldız Pazar, 270’i Ana Pazar ve 51’i Alt Pazar’da olmak üzere toplamda 596 şirketin işlem gördüğü, günlük milyarlarca liralık hacmin döndüğü devasa bir finansal markete dönüştü.
MANUEL İŞLEMLERDEN DİJİTAL DEVRİME VE KÜRESEL TESCİLE
Borsanın ilk on yılı, yapısal temellerin atıldığı ve dünyaya entegrasyonun başladığı bir dönem oldu. 1987 yılında endekslerin günlük hesaplanmaya başlanmasıyla piyasa takibi hızlanırken, 1993 yılı borsa tarihinin en radikal değişimlerinden birine sahne oldu. 50 şirketle başlatılan bilgisayarlı alım-satım sistemi, işlemlerin güvenliğini ve hızını artırdı. Aynı yıl ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından "kabul görmüş menkul kıymetler borsası" unvanına layık görülmesi, İMKB’yi bu statüye erişen gelişmekte olan piyasalar arasında dünya üçüncülüğüne taşıdı. 1996 ve 1997 yıllarında uluslararası tahvil ve bono piyasalarının kurulması, Hazine’nin yurt dışı finansman kanallarını çeşitlendirerek Türkiye’nin küresel borçlanma kabiliyetini güçlendirdi.
YENİ BİNYILDA BÖLGESEL LİDERLİK VE ŞEFFAFLIK ADIMLARI
2000’li yıllara girildiğinde borsa, sadece yerel bir oyuncu olmaktan çıkıp bölgesel bir iştirakçi kimliği kazandı. Kırgız ve Bakü borsalarına yapılan ortaklık yatırımları, İstanbul’un bir finans merkezi olma vizyonunun ilk somut adımlarıydı. 2004 yılında Borsa Yatırım Fonu Pazarı’nın kurulması, yatırımcıların tek bir ürünle geniş sepetlere yatırım yapabilmesinin önünü açtı. Şeffaflık konusundaki en büyük devrim ise 2009 yılında Kamuyu Aydınlatma Platformu’nun (KAP) devreye alınmasıyla yaşandı; böylece şirket bilgilerine anlık ve güvenilir erişim standart hale geldi. 2010’da varantların, 2011’de ise bankalararası repo pazarlarının kurulması, piyasanın derinliğini ve enstrüman çeşitliliğini en üst seviyeye taşıdı.
BORSADA BIST VE BISTECH DÖNEMİ: TEKNOLOJİK DÖNÜŞÜM
5 Nisan 2013 tarihi, kurumun kimlik değiştirdiği bir dönüm noktası oldu. İMKB, özel hukuk hükümlerine tabi Borsa İstanbul AŞ'ye dönüştürüldü ve meşhur "İMKB" kısaltması yerini "BIST"e bıraktı. 2015 yılında Nasdaq ile yapılan teknolojik iş birliği meyvesini BISTECH sistemiyle verdi. Bu değişimle beraber borsa, 22 yıllık iki seanslı geleneksel yapısını terk ederek tek seans uygulamasına geçti. 2018’de kurulan swap piyasası ve 2019’da devreye alınan TLREF (Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı), piyasanın değişken faiz göstergesi ihtiyacını karşılayarak finansal ürünlerin fiyatlanmasında yerli bir referans oluşturdu. Aynı dönemde seans saatleri dünya borsalarıyla uyumlu hale getirilerek 10.00-18.00 saatleri arasında kesintisiz işlem modeline geçildi.
VARLIK ÇEŞİTLİLİĞİ VE GELECEĞİN YATIRIM ARAÇLARI
Son yıllarda Borsa İstanbul, geleneksel hisse senetlerinin ötesine geçerek emtia ve sürdürülebilirlik odaklı ürünlere ağırlık verdi. 2022’de Darphane Altın Sertifikası’nın halka arz edilmesi, küçük yatırımcının fiziki altına dayalı güvenli işlem yapmasını sağladı. 2024 yılı itibarıyla bakır vadeli işlem sözleşmeleri ile gümüş, platin ve paladyum spot endeksleri yatırımcıların kullanımına sunuldu. Ayrıca, sadece nitelikli yatırımcılara yönelik kurulan Girişim Sermayesi Pazarı, büyümek isteyen şirketlerin öz kaynak yoluyla finansman bulmasına olanak tanıyarak sermayenin tabana yayılmasında köprü görevi üstlendi.
2026 HEDEFLERİ: TAKAS SÜRELERİNDE T+1 DEVRİMİ VE RİSK YÖNETİMİ
40. yılını kutlayan Borsa İstanbul, 2026 yılına büyük bir operasyonel yenilikle giriyor. 5 Ocak 2026 itibarıyla testleri başlayacak olan yeni sistemle, borsadaki takas tarihinin T+1 (işlem gününü takip eden ilk iş günü) olarak kısaltılması hedefleniyor. Bu adım, yatırımcıların nakde ulaşım hızını artırırken piyasadaki riskleri minimize edecek. 2025’te devreye alınan tek aşamalı Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi ve açığa satış kurallarındaki güncellemelerle beraber borsa, hem daha güvenli hem de küresel standartlarda daha rekabetçi bir yapıya bürünüyor. 19 hisse ile başlayan bu serüven, bugün 596 şirketi ve milyonlarca yatırımcısıyla Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığının en güçlü kalelerinden biri olmaya devam ediyor.