Çin'de son yıllarda olduğu gibi 2025'te de üst düzey yolsuzluk soruşturmaları, iç siyasetin önemli gündem maddelerinden biri oldu.
Ülkede 2025'te bakan, bakan yardımcısı ve eyalet yöneticisi düzeyinde veya kamuya ait şirket ile holdinglerde yöneticilik yapan 65 üst düzey yetkili hakkında yolsuzluk soruşturması başlatıldı.
"Kaplan" olarak da tabir edilen, merkezi olarak yönetilen parti ve devlet kadrolarından gelen bu üst düzey yetkililere yönelik soruşturmaların sayısı, 58 soruşturmanın yürütüldüğü 2024'e kıyasla yüzde 12 artış kaydetti.
Ülkeyi yöneten Çin Komünist Partisinin (ÇKP) Merkezi Disiplin Teftiş Komisyonunun yürüttüğü soruşturmalar, Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu Başkanı'ndan Şaolin Tapınağı Başkeşişi'ne, bölge, eyalet ve şehir yöneticilerinden kamuya ait finans ve sanayi kuruluşlarının tepesindeki kişilere dek çok sayıda üst düzey ismi hedef aldı.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in yolsuzlukla mücadele kampanyası kapsamında merkezi olarak yönetilen kadrolardan gelen üst düzey isimlere yönelik soruşturmalarının sayısında son yıllarda artış olduğu gözleniyor. 2020'de bu düzeyde 18 soruşturma yürütülürken sayı, 2021'de 25'e, 2022'de 32'ye ve 2023'te 45'e çıktı.
ÖZERK BÖLGE, EYALET VE ŞEHİR YÖNETİCİLERİ
2025'te ÇKP'nin merkezden atadığı eyalet düzeyindeki yöneticiler arasında 5 özerk bölgenin yöneticilerinin soruşturmalara konu olması dikkati çekti.
Eski Tibet Özerk Bölgesi Hükümeti Başkanı Çi Cala, eski İç Moğolistan Özerk Bölgesi Hükümeti Başkanı Vang Lişia, Ningşia Hui Özerk Bölgesi Hükümeti Başkanı Liu Hui, Guangşi Cuang Özerk Bölgesi Hükümeti Başkanı Lan Tienli ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi Hükümeti İdari Başkan Yardımcısı Çın Veycün hakkında yolsuzluk soruşturmaları başlatıldı.
Kovid-19 salgınının yayılmasındaki ihmali nedeniyle 2020'de görevden alınan eski Hubey eyaleti Çin Komünist Partisi Sekreteri Ciang Çaoliang ile eski Vuhan Belediye Başkanı Cou Şianvang da 2025'te soruşturmaya uğrayan isimlerin arasında yer aldı.
Eski Şanşi Eyaleti Valisi Cin Şiangcün, eski Şian Komünist Parti Sekreteri Fang Hongvey, eski Çıngdu Belediye Başkanı Vang Fıngçao, Çongçing Belediye Başkan Yardımcısı Ciang Duntao, eski Heylongciang Eyaleti Vali Yardımcısı Bi Baovın ve eski Kumning Belediye Başkanı Li Vınrong da yolsuzluk soruşturmaları ağına takılan yöneticiler oldu.
SAOLİN MANASTIRI BAŞESİŞİ'NE SORUŞTURMA
Çin'in en ünlü Budist tapınaklarından, Kung-fu dövüş sanatının mabedi olarak bilinen Şaolin Manastırı'nın Başkeşişi Şı Yongşin hakkında Temmuz 2025'te yolsuzluk soruşturması başlatıldı.
Şı'nın, tapınağa ait fonları ve varlıkları zimmetine geçirmenin yanı sıra çok sayıda kadınla uygunsuz ilişkiler kurduğu, gayrimeşru çocuklarının bulunduğu ve Budist itikatlara aykırı hareket ettiği öne sürüldü.
Çin'in Hınan eyaletinde 495 yılında kurulan Şaolin Manastırı, Zen Budizmi'nin doğduğu yer olarak biliniyor. 495 yılında kurulan UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesindeki tapınak, buradaki keşişlerin uyguladığı özel Kung-fu pratiği ve eğitimi ile sinemada ve popüler kültürde tanınıyor.
1999'da Şaolin Manastırı'nın Başkeşişi olan Şı, tapınağın mirasını ve etkisini ticarileştirmekle eleştiriliyor, bu yüzden "CEO keşiş" olarak anılıyordu.
Çin'de borsaların denetiminden sorumlu Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonunun (CSRC) eski Başkanı Yi Huiman da 2025'te yolsuzluk soruşturması başlatılan kişiler arasında yer aldı.
Yi'nin, "parti disiplinini ihlal" şüphesiyle soruşturulduğu belirtildi. Eski yönetici hakkındaki iddialara ilişkin detay paylaşılmasa da bu tür soruşturmalarda "parti disiplinini ihlal" ifadesi, yolsuzluk şüphesi veya suçlamasına işaret ediyor.
2019-2024 yıllarında CSRC'nin başkanlığını yürüten Yi, 2024'te Şanghay Borsasında A sınıfı hisselerin son 5 yılın en düşük seviyesine gerilemesi üzerine görevden alındı.
Yi, kurumun yolsuzluk soruşturması geçiren ikinci başkanı oldu. Yi'den önceki CRSC Başkanı Liu Şıyü de rüşvet almakla ve memleketi Ciansu eyaletindeki hisse satışlarında kayırmacılıkla suçlandı.
İKİ ESKİ BAKAN HAKKINDA İDAM KARARI
2025'te, önceki yıl haklarında yolsuzluk soruşturması başlatılan iki eski bakan hakkında idam cezaları verildi. Eski Tarım ve Kırsal İşler Bakanı Tang Rıncien ve eski Spor Bakanı Guo Congvın, rüşvet suçlamasıyla yargılandıkları davalarda 2 yıl ertelemeyle idam cezalarına çarptırıldı.
Tang, 2007 ile 2024 yılları arasında, Gansu Eyaleti Valiliği ve Tarım ve Kırsal İşler Bakanlığı dahil yürüttüğü görevlerde 268 milyon yuan (38,3 milyon dolar), Guo'nun ise Pekin Belediye Başkan Yardımcılığı ve Spor Bakanlığı dahil yürüttüğü görevlerde 236 milyon yuan (33,7 milyon dolar) rüşvet almakla suçlandı.
Tang hakkında Mayıs 2024'te, Guo hakkında da Aralık 2024'te yolsuzluk soruşturması başlatıldı.
Çin kanunlarına göre, ertelemeli idama mahkum edilen sanığın cezası, 2 yıl süresince yeni suç işlememesi halinde ömür boyu hapse çevriliyor.
Önceki yıllarda başlatılan soruşturma ve yargılamalardan bazıları, geçen yıl sonuçlanırken biri infaz edilen çok sayıda idam kararı verildi.
Kamuya ait varlık yönetim şirketi China Huarong International Holdings'in (CHIH) eski Genel Müdürü Bai Tienhui'ye "rüşvet" ve "görevi kötüye kullanma" suçlarından verilen idam cezası, 9 Aralık 2025'te infaz edildi.
Şirketteki idari konumunu kötüye kullanarak 1,1 milyar yuan (yaklaşık 160 milyon dolar) rüşvet almakla suçlanan Bai, 2024'te idam cezasına mahkum edildi.
Bai, China Hurong'un yolsuzluk nedeniyle idam edilen ikinci yöneticisi oldu. Eski Yönetim Kurulu Başkanı Lai Şiaomin de 1,8 milyar yuan (yaklaşık 260 milyon dolar) rüşvet aldığı, 25 milyon yuan (yaklaşık 3,5 milyon dolar) değerinde varlığı zimmetine geçirdiği gerekçesiyle Ocak 2021'de idama mahkum edildi ve karar bir ay sonra infaz edildi.
BANKACILIK VE SİGORTA DEVLERİNİN ESKİ YÖNETİCİLERİNE İDAM KARARI
Çin'in kamuya ait en büyük ticari bankalarından Çin Sanayi ve Ticaret Bankasının (ICBC) eski Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Cang Hongli, "rüşvet" ve "görevi kötüye kullanma" suçlamalarıyla yargılandığı davada 2 yıl ertelemeyle idam cezasına çarptırıldı.
ICBC'de çalıştığı dönemde 177 milyon yuan (yaklaşık 25,3 milyon dolar) rüşvet almakla ve bazı kişilerle şirketlere haksız kredi ve iş sağlayarak görevini kötüye kullanmakla suçlanan Cang, Çin'de finans sektöründe 2021'den beri süren yolsuzluk soruşturmalarında suçlanan üst düzey yöneticilerden biri oldu.
Kamuya ait sigorta şirketi New China Life Insurance'ın (NCI) eski Yönetim Kurulu Başkanı Li Çüen de "zimmet" ve "rüşvet" suçlamalarıyla yargılandığı davada 2 yıl ertelemeyle idam cezası aldı.
Mahkeme, Li'nin şirketteki idari konumunu kötüye kullanarak 108 milyon yuan (yaklaşık 15,4 milyon dolar) zimmetine para geçirdiğine ve 105 milyon yuan (15 milyon dolar) rüşvet aldığına hükmetti.
ÇİN ORDUSUNUN İKİ NUMARALI İSMİ İHRAÇ EDİLDİ
Sivil yöneticilere yönelik soruşturmalar dışında orduyu yöneten Merkezi Askeri Komisyonun (MAK) Disiplin Teftiş Komisyonu da askeri kadrolara yönelik soruşturmalarını genişletti. Soruşturmalar nedeniyle çok sayıda üst düzey general, partiden ve ordudan ihraç edildi.
Çin ordusunun en kıdemli ikinci generali, MAK Başkan Yardımcısı Orgeneral Hı Veydong, yolsuzluk soruşturmasının hedefi oldu.
Ordunun en üst yönetim organı, 7 kişilik MAK'ın 2 başkan yardımcısından biri olan Hı, aynı zamanda ÇKP'nin en üst yönetim organı, 24 kişilik Siyasi Büro'nun da üyesiydi.
Çin Savunma Bakanlığı, 17 Ekim 2025'te Hı ve 8 üst düzey subayın, "disiplini ihlal" ve "görev bağlantılı suçlar" nedeniyle parti üyeliğinden çıkarıldığı duyurdu.
Hı'nın yanı sıra MAK üyesi ve eski Siyasi Çalışma Dairesi Direktörü Oramiral Miao Hua, eski Siyasi Çalışma Dairesi İdari Direktör Yardımcısı Orgeneral Hı Hongcün, eski Müşterek Harekat Komuta Merkezi İdari Direktör Yardımcısı Orgeneral Vang Şiubin, eski Doğu Cephesi Komutanı Lin Şiangyang, eski Kara Kuvvetleri Siyasi Komiseri Orgeneral Çin Şütong, eski Deniz Kuvvetleri Siyasi Komiseri Oramiral Yüen Huacı, eski Roket Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Vang Houbin ve eski Halk Silahlı Polis Gücü Komutanı Orgeneral Vang Çunning'in partiden ihraç edildiği bildirildi.
İhraç edilenlerin, parti disiplinini ciddi şekilde ihlal ettikleri, büyük miktarda paranın işin içine karıştığı, doğası itibarıyla çok ciddi ve sonuçları itibarıyla büyük zarara yol açan görev-bağlantılı suçlar işledikleri ileri sürüldü, yargıya sevk edilecekleri belirtildi.
Komünist rejimle yönetilen ülkede Çin Halk Kurtuluş Ordusu (ÇHKO), kural olarak ÇKP'nin silahlı kanadı ve ona bağlı örgüt niteliği taşıyor.
Ülkede son birkaç yılda silahlı kuvvetleri hedef alan yolsuzluk soruşturmaları kapsamında çok sayıda üst düzey asker görevden alındı, partiden ihraç edildi veya yasama meclisi üyeliğinden çıkarıldı.
2023'te önce ÇHKO'nun stratejik caydırıcılık bakımından kritik nükleer silah ve uzun menzilli füzelerinden sorumlu Roket Kuvvetlerini ve ardından 2024'te askeri donatım ve modernizasyondan sorumlu Donanım Geliştirme Dairesini hedef alan soruşturmalar başlatıldı.
Soruşturmalar sonrası daha önce bu birimlerin komutanlıklarını yapan halef ve selef iki Savunma Bakanı Vey Fınghı ve Li Şangfu, ordudan ve partilerinden ihraç edilirken rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlamalarıyla yargılandı.
Şİ VE YOLSUZLUKLA MÜCADELE
Yolsuzlukla mücadele, Devlet Başkanı ve ÇKP Genel Sekreteri Şi Cinping'in 10 yıllık iktidarında en önem verdiği sorunların başında yer aldı, bu dönemde onlarca üst düzey yetkili, yolsuzluk soruşturmalarıyla görevden alındı.
Şi'nin Çin kamuoyu nezdinde itibarını artıran soruşturmalarla ilgili parti içinde rakip gördüğü veya çizgisine uymadığını düşündüğü kişileri elemek için kullandığı eleştirileri yapıldı.
ÇKP içinde "öz-devrim" ve "öz-reform" süreci olarak nitelendirilen soruşturmalar, Şi tarafından Komünist rejimin bekasının güvencesi görülüyor. Şi, 25 Aralık 2025'te ÇKP'nin en üst yönetim organı Siyasi Büronun yolsuzlukla mücadele konulu toplantısında bu konudaki çabaların sürdürüleceği mesajını verdi.
