İstanbul’un en yaşlı ilçesi hangisi? Bu sorunun yanıtı, yalnızca demografik bir veri değil; aynı zamanda değişen şehir yaşamının da bir yansıması. Üsküdar Üniversitesi’nde hazırlanan kapsamlı bir araştırma, Kadıköy’ün yüksek yaşlı nüfus oranıyla İstanbul’da öne çıktığını ortaya koyarken, yaşlılık kavramının artık yalnızca sağlık ve bakım çerçevesinde değerlendirilemeyeceğini gözler önüne seriyor.
“Yaşlı Kadınların Yerinde Yaşlanma Deneyimleri ve Değişen İhtiyaçları: İstanbul Kadıköy Örneği” başlıklı yüksek lisans tezi, yaşlılık kavramını yalnızca sağlık ve bakım ekseninde ele almanın yetersiz kaldığını ortaya koyuyor. Çalışma; yaşlı bireylerin yaşamını ev, mahalle, sosyal ilişkiler, güvenlik ve aidiyet gibi başlıklarla birlikte değerlendiriyor.
Tez danışmanı Dr. Öğr. Üyesi Yüksel Bekaroğlu Doğan, yaşlılık politikalarının yeniden ele alınması gerektiğine dikkat çekerek, “Ruhsal denge, sosyal ilişkiler, güvenlik hissi, aidiyet duygusu ve yaşam üzerinde söz sahibi olabilme de en az fiziksel sağlık kadar önemlidir. Yaşlı bireyi sadece bakım ihtiyacı üzerinden değerlendirmek yeterli değildir.” dedi.
YERİNDE YAŞLANMA MODELİ ÖNE ÇIKIYOR
Araştırmada öne çıkan en kritik kavramlardan biri “yerinde yaşlanma” oldu. Bu yaklaşım, bireylerin yaşlandıkça hayatlarından kopmadan, kendi evlerinde ve alışık oldukları çevrede yaşamlarını sürdürebilmelerini ifade ediyor.
Uzmanlara göre bu model, yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal açıdan da koruyucu bir etki sağlıyor. Tanıdık çevrede kalmak, bireylerin güven duygusunu güçlendirirken, sosyal ilişkilerini sürdürmelerini kolaylaştırıyor.
NEDEN KADIKÖY?
Araştırmaya göre Kadıköy’ün öne çıkmasının temel nedeni, yüksek yaşlı nüfus oranının yanı sıra kentsel dönüşüm ve değişen sosyal yapı. İlçede yaklaşık 96 bin 252 kişinin 65 yaş ve üzerinde olduğu belirtilirken, bu durum Kadıköy’ü yalnızca sayısal değil, aynı zamanda sosyolojik açıdan da kritik bir alan haline getiriyor.
Tezin yazarı Elif Berber Tiryakioğlu, saha çalışmasında dikkat çeken en önemli bulgulardan birinin yaşlı kadınların yaşadıkları yere olan güçlü bağı olduğunu vurguladı:
“Birçok kadın için ev sadece dört duvar değildi. Eşini kaybettiği, çocuklarını büyüttüğü, bayramları geçirdiği, komşularıyla çay içtiği bir hafıza mekânıydı.”
EN BÜYÜK SORUN: YALNIZLIK
Araştırmada en sık dile getirilen konunun yalnızlık olduğu belirtilirken, bu durumun sadece fiziksel değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal bir kopuş anlamına geldiği ifade edildi. Komşuluk ilişkilerinin zayıflaması ve sosyal çevrenin daralması, bu süreci hızlandıran en önemli faktörler arasında yer alıyor.
UZMANLARDAN ÇAĞRI: "POLİTİKALAR DEĞİŞMELİ"
Uzmanlara göre yaşlılık politikalarının yalnızca bakım hizmetleriyle sınırlı kalmaması gerekiyor. Evde destek hizmetleri, mahalle temelli sosyal çözümler ve psikososyal destek programlarının birlikte planlanması gerektiği vurgulanıyor.
Ayrıca şehirlerin de yaşlı bireylere uyum sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.
YENİ HEDEF: YAŞ DOSTU ŞEHİRLER
Araştırma, “yaş dostu şehir” yaklaşımının önemini de ortaya koyuyor. Yaya erişimi, güvenli kaldırımlar, ulaşılabilir hizmetler ve sosyal alanlar yalnızca yaşlılar için değil, toplumun tüm kesimleri için yaşam kalitesini artıran unsurlar arasında yer alıyor.