Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin merakla beklenen Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Türkiye genelindeki hanelerin tüketim ve harcama alışkanlıklarını gözler önüne seren veriler, ekonomik dağılımın aile bütçelerine yansımasını net bir şekilde ortaya koydu. Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalarda en büyük yükü yüzde 29,3’lük oranla konut ve kira harcamaları oluşturdu.
Yaşam maliyetlerinin en önemli göstergelerinden biri olan bu kalemi, yüzde 20,5 ile ulaştırma harcamaları takip etti. Vatandaşın mutfak masrafını temsil eden gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarının payı ise yüzde 17,3 olarak kayıtlara geçti. Öte yandan ailelerin bütçelerinden en az pay ayırabildiği kalemler yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları oldu.
GELİR DÜZEYİ DEĞİŞTİKÇE HARCAMA ÖNCELİKLERİ DE DEĞİŞİYOR
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, gelir düzeyi ile harcama kalemleri arasındaki doğru orantı oldu. Elde edilen verilere göre, gelir düzeyi yükseldikçe ulaştırma harcamalarının bütçedeki payında belirgin bir artış yaşandı. En yüksek gelir grubunda yer alan haneler, bütçelerinin yüzde 25'ini ulaştırmaya, yüzde 25,7'sini konut ve kiraya, yüzde 12,4'ünü ise gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdı.
Buna karşın dar gelirli hanelerin durumu çok daha çarpıcı bir gerçeği ortaya koydu. En düşük gelir grubunda yer alan hanelerde konut ve kira harcamalarının payı yüzde 38,7 gibi çok yüksek bir seviyeye ulaştı. Hayatını idame ettirmekte zorlanan bu grupta gıda ve alkolsüz içeceklerin bütçedeki payı yüzde 29,2 olurken, ulaştırma harcamalarına ayrılabilen pay ise yüzde 8,6'da kaldı.
GELİR KAYNAĞINA GÖRE BÜTÇE YÖNETİMİ FARKLILAŞIYOR
TÜİK verileri, hanelerin temel gelir sağlama şeklinin de tüketim alışkanlıklarını doğrudan etkilediğini gösterdi. Temel gelir kaynağı maaş, ücret veya yevmiye olan çalışan kesim, bütçesinin yüzde 26,4'ünü konut ve kiraya, yüzde 21,9'unu ulaştırmaya ve yüzde 16'sını gıda harcamalarına harcadı.
Kendi işinin sahibi olan ve müteşebbis geliri elde eden hanelerde ise harcama tablosu yer değiştirdi. Bu grupta ulaştırma harcamaları yüzde 25,9 ile bütçede ilk sıraya yerleşirken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 25,5, gıda harcamalarının payı ise yüzde 17 olarak hesaplandı.
TEK BAŞINA YAŞAYANLARIN EN BÜYÜK DERDİ BARINMA MALİYETİ
Hane büyüklüğü de harcamaların şekillenmesinde kritik bir rol oynadı. Yalnız yaşayan bireylerin bütçelerinde barınma maliyetlerinin ezici bir üstünlüğü olduğu görüldü. Tek kişilik haneler bütçelerinin tam yüzde 41'ini konut ve kira harcamalarına ayırmak zorunda kaldı.
Bu grupta gıda ve alkolsüz içeceklerin payı yüzde 14,3 olurken, ulaştırma harcamalarının payı yüzde 14,4 seviyesinde gerçekleşti. Kalabalık ailelerde ise durum tam tersi bir seyir izledi. Altı ve daha fazla kişinin birlikte yaşadığı büyük hanelerde gıda harcamalarının payı yüzde 23,7'ye yükselirken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 24,4, ulaştırma harcamalarının payı ise yüzde 18,1 olarak belirlendi.
SOFRAMIZDAKİ EN BÜYÜK İSRAF TAZE MEYVE VE SEBZEDE
Araştırma, tüketim eğilimlerinin yanı sıra hanelerdeki gıda israfının boyutlarını da gözler önüne serdi. Paylaşılan verilere göre, Türkiye'deki evlerde en fazla israf edilen gıda grubunun yüzde 39,7'lik oranla taze meyve ve sebzeler olduğu açıklandı.
Çabuk bozulabilen bu ürünlerin ardından, mutfakların temel taşı olan ekmek yüzde 32,5'lik israf oranıyla ikinci sırada yer aldı. Hanelerde en çok çöpe giden diğer bir önemli grup ise yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri oldu. Bu veriler, gıda yönetiminde hanehalklarının bilinçlenmesi gerektiğine dair önemli bir uyarı niteliği taşıdı.