Yeni nesil zayıflama ilaçları, bir zamanlar yalnızca cerrahi müdahale ile ulaşılabilecek kilolara inilmesini sağlayarak obezite tedavisinde devrim yarattı. Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi tüm dünyada büyük yankı uyandıran enjeksiyonlar, iştahı bastıran "GLP-1" hormonunu taklit ederek hastaların kilo vermesine yardımcı oluyor. Ancak bu büyük başarının ardında, birçok hastayı zorlayan mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı gibi ciddi yan etkiler yatıyor.
DW’deki habere göre; ABD’deki Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, bu yan etkileri tarihe karıştırabilecek 12 amino asitten oluşan "BRP" molekülünü tıp dünyasına tanıttı.
20 BİN GEN TARANDI
BRP molekülünün tıp dünyasında yarattığı heyecanın tek nedeni etkileri değil, aynı zamanda keşfediliş biçimi. Stanford'lu araştırmacılar, GLP-1 taklitlerine daha güvenli bir alternatif bulmak amacıyla "Peptide Predictor" (Peptit Tahmin Edici) adlı özel bir yapay zeka aracı geliştirdi. Yaklaşık 20 bin insan genini tarayan bu yapay zeka, potansiyel olarak hormon benzeri 2 bin 683 peptidi (kısa amino asit zinciri) tespit etti. Laboratuvar ortamında yaklaşık 100 adayı test eden uzmanların çalışmalarında ipi göğüsleyen molekül ise BRP oldu. Yapılan testlerde, her gün BRP enjekte edilen obez farelerin istikrarlı bir şekilde kilo verdiği gözlemlendi.
Michigan Üniversitesi Cerrahi Profesörü Randy J. Seeley, yapay zekanın tıp alanındaki bu başarısını, "Bu kadar çok sayıda peptidi tek tek inceleyebilmek gerçekten nefes kesici. Bu çalışmaya hayran kaldım" sözleriyle değerlendirdi.
HEDEF: HİPOTALAMUS
Peki, BRP'yi mevcut popüler zayıflama iğnelerinden ayıran ve yan etkilerini azaltan mekanizma tam olarak nasıl işliyor?
İngiltere Medikal Araştırma Konseyi Metabolik Hastalıklar Birimi'nden Prof. Dr. Giles Yeo, vücutta hormonları algılayan iki ana beyin bölgesi bulunduğunu belirtiyor: Hipotalamus ve arka beyin. Ozempic türü ilaçların doğrudan beynin arka kısmını, yani iç organlardaki etkiyi hedeflediğini vurgulayan Yeo, durumu şu sözlerle açıklıyor:
"Ozempic bağırsak hormonları üzerinden çalışarak rahatsız edici derecede bir tokluk hissi yaratır. Vücuda 'Tıka basa doydum, patlayacağım' mesajı verir. Zayıflama iğnelerinin başlıca yan etkisinin mide bulantısı olmasının temel sebebi, beyinde etkiledikleri bu spesifik bölgedir."
BRP molekülü ise arka beyni es geçerek doğrudan beynin "açlık sensörü" olan ve iştahı düzenleyen hipotalamus bölgesine etki ediyor. Bu farklı hedefleme stratejisi, mide bulantısı gibi istenmeyen yan etkilerin büyük ölçüde azalması anlamına geliyor. Üstelik BRP'nin laboratuvar deneylerinde sunduğu bir diğer kritik avantaj, farelerin kilo verirken kas kütlesini kaybetmeden sadece yağdan yakması oldu.
YAKINDA İNSANLI KLİNİK DENEMELER BAŞLAYACAK
BRP, büyüyen küresel obezite krizine karşı heyecan verici bir alternatif sunsa da, ilacın eczane raflarındaki yerini alması için bir dizi zorlu testi geçmesi gerekiyor. Araştırmanın baş yazarı Katrin Svensson, yakın gelecekte insanlı klinik denemelere başlamayı planladıklarını açıkladı.
Uzmanlar, obezitenin uzun süreli tedavi gerektiren kronik bir hastalık olduğunu hatırlatarak, geliştirilecek yeni ilaçların en kritik özelliğinin "uzun vadeli kullanım güvenliği" olması gerektiğinin altını çiziyor.
Dünya genelinde bir milyardan fazla insanın obezite sorunu yaşadığını ve insanlık tarihinde ilk kez aşırı kilonun kıtlıktan daha fazla can aldığını hatırlatan Prof. Dr. Yeo, süreci şu sözlerle özetliyor: "Vücut ağırlığımızı azaltmamıza yardımcı olacak araçlar ne kadar çeşitli olursa, hastalar kendilerine en uygun, yan etkisiz kombinasyonu o kadar kolay bulabilir. Obeziteyi tedavi etmek için elimizde ne kadar çok aracımız olursa, hepimiz için o kadar iyi."