Adalet sisteminin en temel ilkesi olan "tarafsızlık", reddi hakim müessesesi ile güvence altına alınır. Bir davanın tarafları, mahkeme başkanının veya üye hakimlerin objektifliğini yitirdiğine dair somut delillere sahipse bu yasal yola başvurabilirler.
REDDİ HAKİM NEDİR?
Reddi hakim, bir davaya bakan hakimin tarafsızlığından şüphe duyulması veya kanunda sayılan yasaklılık hallerinin bulunması durumunda, tarafların hakimin o davadan çekilmesini istemesidir.
-
Temel Amaç: Yargılamanın hiçbir etki altında kalmadan, sadece hukuka ve vicdani kanaate göre yürütülmesini sağlamaktır.
-
Hukuki Dayanak: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) içerisinde bu talebin usul ve esasları açıkça belirtilmiştir.
REDDİ HAKİM İSTEMEK NE DEMEK?
Reddi hakim istemek; davanın taraflarından birinin (davacı, davalı, sanık veya mağdur), davanın hakimi ile dosyada adı geçen diğer kişiler arasında bir bağ olduğunu veya hakimin taraflardan birinin lehine/aleyhine bir tutum sergilediğini iddia ederek "Bu hakim bu davaya bakmasın" demesidir.
Bu talep yapıldığında:
-
Resmi bir dilekçe ile mahkemeye başvurulur.
-
Talep edilen gerekçeler somut delillere dayandırılmalıdır.
-
Reddedilen hakim, bu talep hakkında bir karar verilinceye kadar sadece gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabilir.
HANGİ DURUMLARDA REDDİ HAKİM TALEP EDİLEBİLİR?
Hukuk mevzuatına göre bir hakimin reddini gerektiren durumlar "Yasaklılık Halleri" ve "Tarafsızlığı Şüpheye Düşüren Haller" olarak ikiye ayrılır:
-
Akrabalık İlişkisi: Hakimin, taraflardan biriyle kan veya kayın hısımlığının bulunması.
-
Menfaat İlişkisi: Davanın sonucunun hakimi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyecek olması.
-
Husumet veya Yakınlık: Hakimin taraflardan biriyle geçmişten gelen bir düşmanlığının veya aşırı yakınlığının (iş ortaklığı vb.) bulunması.
-
Önyargı Belirtileri: Hakimin yargılama bitmeden görüşünü ihsas etmesi (belli etmesi) veya taraflara karşı onur kırıcı davranışlarda bulunması.
-
Daha Önce Tanıklık Yapmak: Hakimin aynı davada daha önce tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş olması.
TALEP KABUL EDİLİRSE NE OLUR?
Eğer üst mahkeme veya ilgili merci reddi hakim talebini haklı bulursa, söz konusu hakim dosyadan el çektirilir. Dava, aynı mahkemenin başka bir hakimi veya belirlenen yedek hakim tarafından görülmeye devam eder. Bu sayede yargılamanın güvenilirliği korunmuş olur.