Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ekonomistleri tarafından hazırlanan "Türkiye'de Enflasyonun Ana Eğilimini Ölçmeye Yönelik Yeni Bir Yöntem" başlıklı yeni çalışma tebliği yayımlandı. Şubat 2026 tarihli bu çalışmada, Türkiye'nin son yıllarda tecrübe ettiği yüksek enflasyon ortamında, geçici fiyat hareketlerini kalıcı dinamiklerden ayrıştırmak amacıyla Çok Değişkenli Gözlenmeyen Bileşenler – Stokastik Oynaklık ve Aykırı Değer Düzeltmeli (MUCSVO) modeli önerildi. Banka bünyesinde izlenen mevcut göstergelere tamamlayıcı bir nitelik taşıyan bu yeni yöntem, enflasyonun orta vadeli seyrine dair daha sağlıklı bir öngörü kapasitesi sunmayı hedefliyor.
ENFLASYONUN KALICI BİLEŞENİNDE GERİLEME SİNYALİ
Yayımlanan çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, enflasyonun kalıcı bileşeninde gözlenen düşüş trendi oldu. MUCSVO modelinden elde edilen verilere göre, enflasyonun ana eğilimi Ekim 2023’te yüzde 3,9 seviyesindeyken, 2023 yılı ortasında başlayan sıkı para politikası adımlarının etkisiyle Haziran 2025 itibarıyla yüzde 2,2 düzeyine geriledi. Bu veri, temel fiyatlama davranışlarındaki iyileşmenin teknik olarak teyit edildiğini gösterirken, politika yapıcılar için dezenflasyon sürecinin başarısına dair önemli bir kanıt sunuyor. Modelin sunduğu bu sinyal, özellikle üç ayı aşan tahmin ufuklarında geleneksel dışlama tabanlı çekirdek göstergelere göre çok daha yüksek bir öngörü başarısı sergiliyor.
HİZMET SEKTÖRÜ ANA EĞİLİMİN MERKEZİNDE YER ALIYOR
Çalışmada yapılan sektörel ayrıştırma analizi, Türkiye'deki enflasyon katılığına dair kritik bir gerçeği ortaya koydu. Hizmet grubunun tüketim sepetindeki ağırlığı yaklaşık yüzde 31 olmasına rağmen, enflasyonun ana eğilimine yaptığı katkı yüzde 55 seviyesinde gerçekleşti. Bu durum, hizmetler sektöründeki fiyatlama davranışlarının, sepet ağırlığından çok daha fazla bir oranda genel enflasyon eğilimini domine ettiğini gösteriyor. Hizmet fiyatlarındaki bu kalıcılığın arkasında, fiyat ayarlama sıklığının düşük olması ve geçmişe dayalı fiyatlama alışkanlıklarının güçlü seyretmesi gibi yapısal faktörlerin yattığı belirtiliyor. Buna karşın temel mallar grubu, döviz kuru hareketlerine daha hassas bir yapı sergileyerek daha çok geçici şoklarla ilişkilendiriliyor.
2018 SONRASI ARTAN BELİRSİZLİK VE GEÇİCİ ŞOKLAR
Araştırma bulguları, 2018 yılından itibaren Türkiye ekonomisinde geçici enflasyon bileşenlerinin oynaklığında belirgin bir artış yaşandığını kanıtlıyor. Bu dönemde yaşanan makroekonomik şoklar ve artan belirsizliklerin, gerçek enflasyon eğiliminin tespitini zorlaştırdığı ifade ediliyor. Özellikle Eylül 2018, Aralık 2021 ve Temmuz-Ağustos 2023 gibi dönemlerde uç değerler (outliers) olarak nitelenen büyük geçici şokların yaşandığı model tarafından tespit edildi. MUCSVO modelinin bu tür aykırı değerleri ve sektörel gürültüleri filtreleme yeteneği, para politikası iletişiminde daha berrak bir veri seti kullanımına imkan tanıyor.
PARA POLİTİKASI TASARIMINDA YENİ BİR ANALİTİK ARAÇ
TCMB ekonomistleri, MUCSVO yaklaşımının sektörel katkıları ve ortak trendleri ayrıştırarak para politikası tasarımını güçlendirdiğine vurgu yapıyor. Modelin sağladığı çıktılar, enflasyon beklentilerinin çıpalanması ve orta vadeli hedeflere uyumun izlenmesi açısından stratejik bir önem taşıyor. Sonuç olarak, bu yeni gösterge Türkiye ekonomisinin kendine has dinamiklerini ve yapısal fiyat katılıklarını daha iyi anlamak için güçlü bir analitik kapasite sunarken, merkez bankasının veri odaklı karar alma sürecine de önemli bir katkı sağlıyor.
YENİ MODELLE NELER PLANLANIYOR?
TCMB tarafından devreye alınan bu ileri teknoloji modelin, sadece teknik bir analiz olmanın ötesinde ülke ekonomisi ve bireylerin finansal öngörüleri üzerinde doğrudan faydaları bulunuyor:
Fiyat Artışlarındaki Nedenler Ayrıştırılacak: Mevsimsel etkiler, vergi artışları veya geçici arz şokları gibi kalıcı olmayan etkiler model sayesinde ayrıştırılacak. Böylece kamuoyu, fiyatlardaki artışın ne kadarının geçici dalgalanmalardan, ne kadarının ekonominin asıl gidişatından kaynaklandığını daha net bir şekilde görebilecek.
Geleceğe Dair Daha Sağlıklı Öngörü Kurulacak: Modelin üç ayı aşan dönemlerde sergilediği yüksek öngörü başarısı, hem iş dünyasının hem de vatandaşın geleceğe dair planlarını daha sağlam verilere dayandırmasına olanak tanıyacak. Belirsizliğin azalması, ekonomik kararlarda daha güvenli hareket edilmesini sağlayacak.
Hizmet Sektöründeki Katılık Hedef Alınacak: Kira, eğitim ve lokanta gibi hizmet sektörü kalemlerinin, toplam enflasyon eğiliminin yarısından fazlasını (%55) oluşturduğu bu modelle netleşti. Bu tespit, ekonomi yönetiminin mücadelesini bütçeyi en çok yoran bu alanlara yoğunlaştırmasını sağlayarak daha etkin çözümler üretilmesinin önünü açacak.
Ekonomik İstikrar ve Satın Alma Gücü Korunacak: Para politikasının daha hassas ve zamanlı verilerle tasarlanması, enflasyonla mücadelenin başarısını artıracak. Bu da orta vadede fiyat istikrarına ve vatandaşın satın alma gücünün korunmasına doğrudan katkı sağlayacak.
MUCSVO MODELİ NEDİR?
MUCSVO; Çok Değişkenli Gözlenmeyen Bileşenler – Stokastik Oynaklık ve Aykırı Değer Düzeltmeli modeldir. Teknik olarak şu özellikleriyle öne çıkar:
*Geçici Şokları Ayıklar: Vergi artışları veya ani döviz kuru sıçramaları gibi "aykırı değerleri" (outliers) temizleyerek enflasyonun asıl kalıcı eğilimini ortaya çıkarır.
*Çok Boyutlu Analiz Yapar: Sadece genel enflasyon rakamına bakmaz; gıda, hizmet ve temel mallar gibi farklı sektörlerin verilerini aynı anda işleyerek daha hassas bir ölçüm yapar.
*Değişkenliği Ölçer: Enflasyonun hem kalıcı trendindeki hem de geçici dalgalanmalarındaki oynaklığı (stochastic volatility) zaman içinde takip eder.
*Yüksek Tahmin Gücü: Üç ayın üzerindeki tahminlerde, geleneksel yöntemlere göre çok daha başarılı sonuçlar verir.
HANGİ ÜLKELERDE UYGULANIYOR?
*ABD (Fed): Modelin bir versiyonu, New York Federal Rezerv Bankası (New York Fed) tarafından "Çok Değişkenli Çekirdek Trend" (MCT) göstergesi olarak kullanılmaktadır.
*Akademik Köken: Model, 2016 yılında Stock ve Watson tarafından geliştirilmiş bir metodolojiye dayanmaktadır.
*Diğer Ülkeler: Tayland, Güney Kore, Çin ve Filipinler gibi ülkelerin enflasyon analizlerinde de uygulanıyor.
*Türkiye: Bu çalışma ile birlikte MUCSVO çerçevesi Türkiye ekonomisi için ilk kez uygulanmış olmaktadır.
