Türkiye, binlerce yıllık süt ürünleri geleneğini modern koruma sistemleriyle buluşturmaya devam ediyor. 2026 itibarıyla 50’den fazla peynir coğrafi işaret (Cİ) kapsamına alınırken, bazı ürünler Avrupa Birliği (AB) tesciliyle uluslararası koruma altına girdi.
AB Tescilli Peynirler
Türkiye’nin AB’de tescil edilen peynirlerden biri olan Ezine Peyniri, Kaz Dağları’nın bitki örtüsüyle beslenen koyun, keçi ve inek sütlerinin karışımından elde edilen tam yağlı yapısıyla dikkat çekiyor.
Bir diğer peynir olan Erzincan Tulum Peyniri ise koyun sütü ve geleneksel şirden mayasıyla hazırlanan üretim tekniği sayesinde “yayla peyniri” kimliğini uluslararası seviyeye taşımış durumda.
Yerel Tescilli Peynirlerde Zengin Portre
Henüz AB tescili aşamasında olan ancak Türkiye genelinde güçlü bir bilinirliğe sahip coğrafi işaretli çeşitler de öne çıkıyor.
- Kars Kaşarı: En az 6 ay olgunlaştırılan yapısıyla Türkiye’nin en çok tercih edilen sert peynirleri arasında.
- Van Otlu Peyniri: Sirmo, heliz ve mendo gibi 25–30 çeşit yabani otla hazırlanmasıyla aromatik bir profil sunuyor.
- Divle Obruğu Tulumu: Karaman’daki 36 metre derinlikteki doğal obruk mağarasında olgunlaşmasıyla “Türkiye’nin Rokforu” olarak anılıyor.
- Konya Küflü Peyniri: Halk arasında “Gök Peynir” olarak bilinen, doğal küf kültürüyle olgunlaştırılan yöresel bir ürün.
- Erzurum Civil Peyniri: Tel tel ayrılan yapısıyla hem taze hem küflü türleriyle tüketiliyor.
Coğrafi İşaretin Ekonomik Etkisi
Coğrafi işaret, ürünlerin hem iç pazarda hem de uluslararası arenada tanınırlığını artırarak üreticilere ekonomik avantaj sağlıyor. Cİ logosu, tüketiciye ürünün kaynağını, yöntemlerini ve özgünlüğünü doğrulayan bir güven göstergesi sunuyor.
Günlük Mutfağın Vazgeçilmez Peynirleri
Tescilli ürünler yalnızca gurme sofralarda değil, günlük mutfaklarda da yaygın olarak kullanılıyor.
- Antakya Künefelik Peyniri tatlı üretiminin temel malzemesi olarak öne çıkarken,
- Hellim, ızgara ve kahvaltı tüketimiyle geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşıyor.
- Antep Sıkma Peyniri ise sıcak suda haşlanarak servis edilen yöresel dokusuyla börek ve kahvaltı sofralarında sıkça tercih ediliyor.
Türkiye’nin zengin peynir yelpazesi, hem yerel üreticilerin emeğini görünür kılıyor hem de ülkedeki gastronomi kültürünü dünya sahnesine taşıyor. Coğrafi işaret ve AB tescil süreçlerinin artması, bu mirasın daha geniş kitlelerle buluşacağına işaret ediyor.
TÜRKPATENT Kurumu’nda listelenen coğrafi işaretli peynirlerimiz:
Antakya Carra Peyniri, Antakya Küflü Sürkü (Çökeleği), Antakya Künefelik Peyniri, Antakya Sürkü (Antakya Çökeleği), Antep Peyniri/Gaziantep Peyniri/Antep Sıkma Peyniri, Atlantı Dededağ Tulum Peyniri, Ayvalık Kelle Peyniri/Ayvalık Sepet Peyniri, Ağrı Tulum Peyniri, Bergama Tulum Peyniri, Diyarbakır Örgü Peyniri, Edirne Beyaz Peyniri, Elbistan Kelle Peyniri, Erzincan Tulum Peyniri, Erzurum Civil Peyniri, Erzurum Küflü Civil Peyniri (Göğermiş Peynir), Ezine Peyniri, Gümüşhane Deleme Peyniri, Hanak Tel Peyniri, Karaman Divle Obruğu Tulum Peyniri, Kargı Tulum Peyniri, Kars Gravyer Peyniri, Kars Kaşarı, Kepsut Bükdere Küflü Katık Peyniri, Kırklareli Beyaz Peyniri, Kırklareli Eski Kaşar Peyniri, Malatya Peyniri, Malkara Eski Kaşar Peyniri, Manyas Kelle Peyniri, Maraş Parmak/Sıkma Peyniri, Mengen Peyniri, Muş Eski Kaşarı, Pınarbaşı Uzunyayla Çerkes Peyniri, Sakarya Abhaz (Abaza) Peyniri, Savaştepe Mihaliç Kelle Peyniri, Talas Çörekotlu Çömlek Peyniri, Urfa Peyniri/Şanlıurfa Peyniri, Vakfıkebir Külek Peyniri, Van Otlu Peyniri, Yozgat Çanak Peyniri, Yüksekova Çirek Peyniri, Çankırı Küpecik Peyniri, Çayeli Koloti Peyniri, İvrindi Kelle Peyniri ve İzmir Tulum Peyniri.
