Hafta sonları öğlene kadar uyumak, genellikle hafta içi biriken yorgunluğu atmanın en pratik yolu olarak görülür. Ancak son yıllarda bilim dünyasında tersine bir yöntem tartışılıyor: "Uyku Depolama". Özellikle sosyal medyada sıkça gündeme gelen bu yöntem; zorlu, sınavlı veya nöbetli geçecek dönemler öncesinde fazladan uyuyarak vücudu dirençli hale getirmeyi vaat ediyor.
DENEYLER NE DİYOR?
Uyku depolama fikri ilk kez 2009 yılında ABD'de Tracy Rupp liderliğindeki bir ekibin askerler üzerinde yaptığı deneyle literatüre girdi. Rupp liderliğinde yapılan deneylerde bir grup asker bir hafta boyunca günde 10 saat, diğer grup ise 7 saat uyudu. Ardından her iki grubun da sadece 3'er saat uyumasına izin verildi. Sonuçta öncesinde "uyku depolayan" grup, uykusuzluk döneminde daha dikkatli, daha uyanık ve zihinsel olarak daha dirençli çıktı. Ayrıca normal düzene dönüşte çok daha hızlı toparlandılar.
2023 yılında yapılan bir başka araştırmada ise gece vardiyasında çalışan sağlıkçıların ve sporcuların (yelken, tenis, basketbol), önceden fazla uyuduklarında reflekslerinin ve fiziksel dayanıklılıklarının arttığı gözlemlendi.
KUMBARA MI, KREDİ KARTI MI?
Bilim dünyasındaki çatlak tam da burada başlıyor. Bazı uzmanlar, vücudun uykuyu geleceğe saklayamayacağını, bu ekstra uykunun aslında sadece "geçmişteki uyku borcunu" ödediğini savunuyor.
Bu görüşe göre uyku bir kumbara gibi değil, kredi kartı gibi çalışıyor. Yani uykusuz kalarak borçlanabiliyorsunuz, ancak fazladan uyuyarak "bakiye" oluşturamıyorsunuz. Uzmanlar, "Nasıl olsa önceden uyudum" düşüncesinin kişileri bilinçli olarak uykusuz kalmaya itmesinden ve bunun yaratacağı sağlık risklerinden endişe ediyor.
KRİTİK DÖNEMLER İÇİN TAVSİYE: HER GECE +30 DAKİKA
Tartışmalar sürse de araştırmacıların birleştiği nokta şu: Yetişkinler için ideal süre 7-9 saat. Ancak uykusuz geçeceği bilinen (vize haftası, proje teslimi, nöbet vb.) dönemlerden bir-iki hafta önce, her gece 30 ila 60 dakika fazladan uyumak fayda sağlayabilir.
Kısa "şekerleme" (öğle uykusu) molaları da zihinsel toparlanma için öneriliyor; ancak gece uykusunu bozmamak şartıyla.