ABD ve İsrail ile İran arasındaki çatışmalar, Körfez ülkelerinde enerji üretimi, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm başta olmak üzere birçok stratejik sektörde ciddi bir ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın ilk 3 haftalık bilançosu, bölge ekonomilerinde oluşan tahribatı net bir biçimde ortaya koydu. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve İran'dan gelen misillemelerle Orta Doğu'da artan tansiyon yüksek seyrini korurken, karşılıklı hamlelerle bölgede tırmanan gerilim giderek şiddetleniyor. Petrol tesislerinin çatışmalarda hedef alınması ise sadece bölge için değil, küresel ekonomi için de devasa bir risk unsuru olmaya devam ediyor.
STRATEJİK TESİSLER HEDEFTE: PİYASALARDA SERT DALGALANMA
Bölgedeki gerginliklerin kısa sürede sona ereceğine dair iyimser beklentiler, her yeni saldırıyla birlikte günden güne azalıyor. Özellikle İran'ın Körfez ülkelerini ve stratejik tesislerini hedef alan misillemeleri, piyasa dinamiklerini doğrudan etkiliyor. Artan risk algısıyla Körfez ülkelerinin piyasalarında ciddi dalgalanmalar görülürken, ülke risk primlerinde de sert yükselişler göze çarpıyor. Çatışmaların uzun vadede ekonomiler üzerinde bırakacağı kalıcı hasara yönelik soru işaretleri ise varlığını koruyor.
RİSK PRİMLERİNDE REKOR ARTIŞ: IRAK VE BAHREYN ZİRVEDE
Körfez bölgesinin öne çıkan ekonomileri Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Umman, Irak ve Kuveyt'in risk primleri, saldırıların başladığı 28 Şubat'tan bu yana belirgin şekilde arttı. Bu dönemde ülkelerin 5 yıllık kredi risk primlerindeki (CDS) tırmanışa bakıldığında en sert yükselişin Irak’ta yaşandığı görüldü. Ülkenin risk primi yaklaşık 140 baz puan artışla 392'ye çıktı. Aynı dönemde Bahreyn'in risk primi 84 baz puan artış göstererek 297'ye, Katar'ın risk primi 13 baz puan yükselişle 45'e ulaştı. BAE'de 12 baz puan, Kuveyt'te 10 baz puan ve Umman'da 7 baz puanlık artışlar kaydedildi. Suudi Arabistan ise güçlü döviz gelirleri sayesinde bu süreçte yaklaşık 2 baz puanlık düşüşle 80,4 seviyesine inerek ayrışmayı başardı.
BORSALARDA KAYIP DERİNLEŞİYOR: BAE EMLAK SEKTÖRÜ ÇÖKTÜ
Çatışmaların başlamasından bu yana Körfez'deki pay piyasaları karışık bir seyir izlerken, en fazla değer kaybı yaşayan borsa yüzde 14,7 düşüşle BAE borsası oldu. Bahreyn borsası yüzde 7,5, Katar borsası yüzde 6,9 ve Kuveyt borsası yüzde 1,2 geriledi. Buna karşın Umman borsası yüzde 5, Irak borsası yüzde 2,7 ve Suudi Arabistan borsası yüzde 2,2 yükseldi. Petrol fiyatlarındaki artış enerji şirketlerinin hisselerini desteklese de, yoğun hava saldırılarının yapıldığı ülkelerde satış baskısı etkili olmaya devam etti. Özellikle BAE’de güvenliğe yönelik endişelerle gayrimenkul ve yatırım şirketlerinin hisselerindeki düşüş derinleşti; gayrimenkul sektörü endeksi çatışmaların başlangıcından bu yana yüzde 24,2 değer kaybetti.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE KÜRESEL ENFLASYON KABUSU
Körfez bölgesinde Ramazan Bayramı tatili nedeniyle piyasaların kapalı olduğu dönemde enerji tesislerine yönelik saldırılar artarken, bu durumun piyasalara yansıması henüz tam olarak fiyatlanmadı. Petrol sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin yavaşlaması, enerji maliyetlerini artırarak küresel enflasyon risklerini yukarı yönlü besliyor. Bu durum, dünya genelindeki merkez bankalarının politika adımlarını enflasyon risklerini gözeterek atacağına yönelik beklentileri güçlendiriyor.
MERKEZ BANKALARINDAN 1 TRİLYON DİRHEMLİK KALKAN
Bölgedeki merkez bankaları finansal sistemi korumak için harekete geçti. BAE Merkez Bankası (CBUAE), 1 trilyon dirhemlik (yaklaşık 270 milyar dolar) varlıkla desteklenen "Finansal Kurumlar Dayanıklılık Paketi"ni onaylayarak bankacılık sektörünün istikrarını teyit etti. Kuveyt Merkez Bankası (CBK) da bankacılık sektörünün her türlü senaryoya karşı hazırlıklı olduğunu ve hizmetlerin kesintisiz sürdüğünü açıkladı. Ancak ABD'li yatırım bankası Goldman Sachs'tan gelen uyarı, tehlikenin boyutunu hatırlatıyor: Hürmüz Boğazı'nın iki ay boyunca kapalı kaldığı bir senaryoda, petrol sevkiyatlarının durması nedeniyle Katar ve Kuveyt ekonomileri yüzde 14'lük devasa bir daralmayla karşı karşıya kalabilir.
