Haliç Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü’nden akademisyenler Aslı Aksoy ve Esma Talay, "The Psychological Effects of Color on Consumers in the Gastronomy Sector" (Gastronomi Sektöründe Renklerin Tüketiciler Üzerindeki Psikolojik Etkileri) konulu bilimsel araştırmasında renklerle gastronominin ilişkisini inceledi. Araştırma, renklerin açlık hissimizden satın alma tercihlerimize kadar bizi nasıl etkilediği çok basit örneklerle ortaya koyuyor.
ÖNCE GÖZÜMÜZ DOYUYOR, SONRA BEYNİMİZ KARAR VERİYOR
"Nörogastronomi" adı verilen bilim dalına göre, bir yemeği beğenip beğenmeyeceğimize aslında dilimizden önce gözümüz karar veriyor. Bilim insanlarının yaptığı deneyler, renklerin beynimizde nasıl hazır kodlarla beklediğini kanıtlıyor:
Paket Oyunu: İnsanlara tamamen aynı yiyecek; kırmızı, yeşil ve mavi paketlerde sunuluyor. Katılımcılar, hiçbir mantıklı sebep yokken kırmızı paketteki yiyeceğin daha "tatlı", yeşil pakettekinin ise daha "sağlıklı" olduğunu iddia ediyor.
Tabak Oyunu: Çocukların önüne her gün yedikleri tanıdık bir yemek konuluyor ama bu kez altı farklı renkli tabak kullanılıyor. Çocuklar yemeğin tadına bakmadan, sırf rengi dikkat çekici diye belirli tabaklardaki yemekleri kapışıyor.
HANGİ RENK BİZE NE HİSSETTİRİYOR?
Araştırmaya göre renklerin dünyasında her tonun beynimizde bir karşılığı var:
Kırmızı (İştah Kabartıcı): Doğada olgunlaşmış meyvelerin ve taze etin rengi olduğu için beynimiz kırmızıyı doğrudan "lezzetli yemek" olarak algılar. İştahı en çok açan renktir.
Sarı (Hızlı ve Dikkat Çekici): Beynimizin en hızlı fark ettiği renktir. Aynı zamanda geçicilik hissi verir. Bu yüzden ayaküstü yemek (fast-food) dükkanları, müşteriler hızlıca yiyip kalksın diye içeride sarı rengi çok kullanır.
Turuncu (Enerji ve Vitamin): Gençlik ve canlılık hissi verir. Beynimiz turuncuyu "sağlıklı ve vitamin dolu" olarak kodlar.
Mavi (İştah Kapatıcı): Doğadaki yiyeceklerde mavi renk neredeyse hiç yoktur. Bu yüzden beynimiz maviye karşı mesafelidir. Örneğin bembeyaz bir yoğurdu mavi bir kaba koyduğunuzda, insanlar onun "bozulmuş veya küflenmiş" olduğunu düşünüp yemekten vazgeçebiliyor. Mavi bu yüzden diyet yapanlar için harika bir iştah kapatıcıdır.
Yeşil (Tazelik ve Ekşilik): Doğayı ve sağlığı çağrıştırır. Ancak lezzet olarak beynimize yeşil elma gibi "ekşi" ya da yeşil biber gibi "acı/keskin" tatları hatırlatır.
Siyah ve Mor (Lüks ve Kalite): Siyah renk zarafeti, mor ise asaleti simgeler. Pahalı ve lüks restoranlar, yemeklerin daha kaliteli ve değerli görünmesi için siyah tabakları veya mor detayları tercih eder.
ŞEFLERİN GİZLİ SIRRI
Şeflerin en büyük sırlarından biri tabaktaki renk zıtlığıdır. Bilimsel adıyla "eşzamanlı kontrast" denilen bu kurala göre, bir yiyecek kendisiyle tamamen zıt renkte bir tabağa konulursa çok daha parlak ve çekici görünür. Örneğin, turuncu bir havucu beyaz tabak yerine mavi bir tabağa koyduğunuzda, havuç göze çok daha taze ve lezzetli gelir. Bu da bizim o yemeği yeme arzumuzu doğrudan artırır.
KÜLTÜRDEN KÜLTÜRE RENKLERİN ANLAMI DEĞİŞİYOR
Renklerin dili her ülkede aynı değil. Bir ülkede "zenginlik" demek olan renk, diğerinde "ölüm" anlamına gelebiliyor:
Sarı: Afrika'da altını ve başarıyı hatırlatırken, Fransa ve Almanya'da kıskançlığı simgeliyor.
Yeşil: İslam ülkelerinde kutsal ve huzurlu kabul edilirken, Çin'de sadakatsizlik anlamına gelebiliyor.
Mor: Batı ülkelerinde krallık ve asalet demekken, Brezilya'da cenazeleri ve ölümü temsil ediyor.
Ayrıca yaşımız ilerledikçe göz yapımız değiştiği için yaşlılar daha sade ve koyu renkleri severken, gençler rengarenk ve parlak dünyaları tercih ediyor.
*Görseller yapay zeka ile üretilmiştir.